Astma oskrzelowa (dychawica)
Astma oskrzelowa to najczęstsze dla wieku dziecięcego schorzenie obejmujące układ oddechowy. Charakteryzuje się ono przewlekłym przebiegiem oraz występowaniem 3 rodzajów typowych zmian: odwracalnego zwężenia dróg oddechowych, zapalenia dróg oddechowych oraz nadmiernej wrażliwości dróg oddechowych na działanie drażniących bodźców.
Przyczyny:
Astmę oskrzelową może prowokować szereg czynników drażniących drogi oddechowe dziecka, zwanych alergenami. W 80% przypadków związek pomiędzy alergenem a występowaniem objawów klinicznych jest jednoznaczny, dlatego też istotne jest określenie bodźca drażniącego dla każdego pacjenta. W przypadku 20% zachorowań nie udaje się określić alergenu powodującego schorzenie.
Główne czynniki warunkujące astmę u dzieci to:
- infekcje dróg oddechowych, głównie wirusowe;
- dym papierosowy, kurz domowy, zanieczyszczenia powietrza;
- pyłki roślin, zarodniki pleśni;
- sierść zwierząt, pierze;
- wysiłek fizyczny;
- czynniki emocjonalne;
- składniki żywności;
- środki chemiczne, leki, kosmetyki, środki czystości.
W wyniku reakcji organizmu na alergen dochodzi do skurczu mięśni gładkich oskrzeli, co powoduje zmniejszenie napływu powietrza do płuc. Reakcja alergiczna powoduje także zapalenie ścian oskrzeli oraz ich obrzęk i wzrost wydzielania śluzu. Czynniki te warunkują niedostateczne natlenienie organizmu i przyczyniają się do powstania charakterystycznych symptomów choroby.
Objawy:
Na pierwszy plan wysuwa się szereg objawów typowo płucnych – są to:
- wzrost częstości oddechów;
- oddech świszczący;
- zmiana głębokości i rytmu oddychania;
- oddech wymagający wysiłku;
- duszność, niedotlenienie (sine zabarwienie warg).
Ponadto występują też objawy ze strony układu krążenia:
- spadek lub wzrost częstości akcji serca;
- spadek lub wzrost ciśnienia tętniczego;
- zatrzymanie akcji serca.
oraz objawy neurologiczne:
- niepokój, panika (dziecko może mieć wrażenie, że się dusi);
- ból głowy;
- drgawki.
Wyżej wymienione cechy niewydolności oddechowej pojawiają się w czasie napadów astmy (występujących w zależności od nasilenia choroby od kilku razy w miesiącu do kilku w ciągu tygodnia), w okresach międzynapadowych mogą się pojawić jedynie lekkie objawy oddechowe.
Postępowanie:
w czasie napadu astmy:
- inhalacje rozszerzające oskrzela;
- leki przeciwzapalne;
- przyjęcie do szpitala;
po ataku:
- postępowanie fizjoterapeutyczne: toaleta dróg oddechowych (drenaż, oklepywanie klatki piersiowej, wstrząsanie);
w czasie międzynapadowym:
- unikanie przez dziecko czynników drażniących powodujących napady;
- w przypadku, gdy unikanie alergenów jest niemożliwe lub trudne, stosuje się immunoterapię, czyli odczulanie dziecka na dany alergen (niestety nie zawsze wystarczające do złagodzenia objawów);
- regularne podawanie leków rozszerzających oskrzela w dawkach zapobiegających;
- fizjoterapia oddechowa (stosowanie ćwiczeń oddechowych, oddychanie torem przeponowym; nauczenie dziecka technik rozluźniających oraz kontrolowania oddechu, aby w czasie napadu umiało zachować spokój; ćwiczenia w basenie i ćwiczenia ogólnousprawniające – w razie potrzeby przed ćwiczeniami należy podać leki rozkurczowe).
Magdalena Dudziak
Źródła:
P. Dworkin, Pediatria, Wrocław 2000.
S. Hubberstey (i in.), Encyklopedia zdrowia dziecka, Poznań 2001.