Laktacja
Laktacja to czynność gruczołów sutkowych prowadząca do wydzielania mleka. Laktogeneza – rozpoczęcie wydzielania i laktopoeza – jego kontynuacja, są efektami złożonych procesów, które obejmują rozwój anatomiczny i czynnościowy gruczołów sutkowych, wyzwolenie i podtrzymanie laktacji oraz wydalanie mleka.
Rozwój gruczołów sutkowych – rozpoczyna się we wczesnym okresie pokwitania i zależy początkowo przede wszystkim od działania estrogenów. Ostateczne wykształcenie pęcherzyków gruczołowych i nabłonka mlekotwórczego następuje dopiero po okresie dojrzewania pod wpływem działania estrogenów i progesteronu. W czasie ciąży dzięki stymulacji sterydów łożyskowych, prolaktyny i laktogenu łożyskowego dochodzi do hyperplazji gruczołów mlecznych.
Wyzwolenie i podtrzymanie wytwarzania mleka – o pełnej zdolności do produkcji mleka świadczy podwyższony poziom alfa-laktoglobulin. Prolaktyna i laktogen łożyskowy indukują również syntezę białek w gruczołach mlecznych. Nie dochodzi jednak jeszcze do wydzielania mleka. Dopiero po wydaleniu łożyska, nagły spadek poziomu estrogenów i progesteronu jest sygnałem do rozpoczęcia laktacji mleka przez nabłonek mlekotwórczy.
Opróżnienie gruczołów sutkowych – bezpośrednio po porodzie gruczoły sutkowe wydzielają młodziwo, czyli siarę. W porównaniu z dojrzałym mlekiem kobiecym siara zawiera mniej cukru, a więcej białka oraz soli i jest bardziej kaloryczna. Mleko pojawia się zwykle w 3 dobie, a jego ilość wzrasta do 1500 g na dobę. Jest w nim szereg naturalnych składników o wysokiej wartości biologicznej we właściwych proporcjach. Ponadto zawiera przeciwciała wspomagające obronę przeciwbakteryjną noworodka, a także enzymy ułatwiające trawienie. Zdolność karmienia występuje u ponad 90% położnic. U kobiet po cięciu cesarskim mleko pojawia się później, niekiedy dopiero w 5 dobie. Do przeciwwskazań w karmieniu piersią zalicza się choroby przewlekłe prowadzące do znacznego osłabienia położnicy, np. wady serca, kiła, aktywna gruźlica, ciężkie choroby układowe, choroby psychiczne.
Anna Kuźniar
Źródła:
J. Kiciński, Położnictwo i ginekologia, Warszawa 1977.
T. Pisarski, Położnictwo i ginekologia, Warszawa 1987.