Mózgowe porażenie dziecięce
Mózgowe porażenie dziecięce (mpdz) jest rodzajem niepełnosprawności powstałym w wyniku uszkodzenia lub zaburzeń w rozwoju niedojrzałego mózgu dziecka (ośrodkowego układu nerwowego ? oun). Specyficzne dla mpdz są zaburzenia ruchu i postawy. Nie mają one charakteru postępującego, jednak na przestrzeni rozwoju dziecka stają się wyraźniej dostrzegalne. Zmiany oun są nieodwracalne i niejednokrotnie powiązane z wieloma zaburzeniami neurologicznymi, które można jedynie łagodzić poprzez właściwie dobrane postępowanie rehabilitacyjne.
Przyczyny:
W 30% etiologia mózgowego porażenia dziecięcego jest nieznana. Około 70% przypadków wiąże się przypuszczalnie z określonymi czynnikami ryzyka:
- Czynniki przedporodowe
- uszkodzenie komórki jajowej lub plemnika;
- defekty genetyczne, uszkodzenia chromosomów;
- zakażenia wewnątrzmaciczne;
- niedotlenienie lub niedokrwienie płodu;
- niedobory witamin, mikroelementów, kwasu foliowego.
- Czynniki okołoporodowe
- wcześniactwo;
- uraz w toku porodu;
- krwawienia wewnątrzczaszkowe;
- poród przedłużający się, długotrwałe skurcze macicy, narkoza.
- Czynniki poporodowe
- zapalenie mózgu lub/i opon mózgowych;
- urazy mechaniczne;
- zakażenia bakteryjne i wirusowe;
- zatory i zakrzepy naczyń mózgowych.
Z racji tego, że mózg nowo narodzonego dziecka nie jest narządem w pełni rozwiniętym, a jego dojrzewanie trwa jeszcze długi czas po porodzie, pewną diagnozę mózgowego porażenia dziecięcego można postawić dopiero po pierwszym roku życia.
W zależności od rejonu uszkodzenia mózgu i jego rozległości niepełnosprawność dziecka oraz jego ograniczenia ruchowo-intelektualne mogą być wyrażone w różny sposób. Dlatego też wyróżnia się cztery postacie mpdz:
1. Spastyczna (piramidowa)
Spastycznością nazywamy zaburzenie ruchowe, objawiające się wzmożonym napięciem mięśniowym lub sztywnością mięśni. Postać spastyczna mpdz objawia się porażeniem (niedowładem) kończyn dziecka. W zależności od rejonu uszkodzenia mózgu może to być niedowład:
- połowiczy prawo- lub lewostronny (hemiplegia) ? zaburzenia ruchu i postawy dotyczą jednej połowy ciała; stan umysłowy jest przeważnie prawidłowy, czasami występują problemy z nauką lub zaburzenia zachowania;
- czterokończynowy (tetraplegia) ? zaburzenia ruchu i postawy dotyczą rąk, nóg oraz reszty ciała; ponadto występuje upośledzenie umysłowe, zaburzenie mowy, niedowidzenie, niedosłyszenie, padaczka;
- obustronny kurczowy (diplegia spastica) ? zaburzenia ruchu i postawy dotyczą całego ciała, lecz są silniej wyrażone w obrębie nóg; mogą współistnieć wady wzroku i zaburzenia mowy.
2. Pozapiramidowa
Występują ruchy mimowolne, nierytmiczne, o największym nasileniu w obrębie palców, niepokój ruchowy.
3. Móżdżkowa
Występują zaburzenia równowagi, koordynacji ruchów.
4. Mieszana
Objawy kilku postaci mpdz występują w formie sprzężonej.
Postępowanie:
Leczenie przyczynowe nie istnieje, ponieważ uszkodzenia mózgu w mpdz są nieuleczalne. Terapia opiera się na postępowaniu usprawniającym, obecnie wykorzystuje się w tym celu głównie metody neurorozwojowe. Polegają one na dostarczaniu dziecku prawidłowych doświadczeń ruchowych, poprzez które terapeuta stara się wytłumić patologiczne wzorce postawy. Fizjoterapia w zakresie mózgowego porażenia dziecięcego dąży do:
- normalizacji napięcia mięśniowego;
- przeciwdziałania przykurczom mięśni;
- przeciwdziałania deformacjom stawów;
- przygotowania dziecka do samodzielnego wykonywania czynności codziennych;
- przygotowanie do funkcjonowania w społeczeństwie.
Metody neurorozwojowe stosowane najczęściej w terapii dzieci z mózgowym porażeniem dziecięcym to : NDT-Bobath, Vojty, Peto, Domana-Delacato.
Poza rehabilitacją ruchową w mpdz stosuje się:
- środki farmakologiczne dla złagodzenia spastyczności (pompa baklofenowa, toksyna botulinowa);
- leczenie operacyjne korygujące przykurcze mięśniowe kończyn, głównie deformacje stóp.
Magdalena Dudziak
Źródło:
K. Bożkowa (red.), Pediatria praktyczna, Warszawa 1999.
A. Kwolek (red.), Rehabilitacja medyczna, Wrocław 2004.