Opieka nad kobietą karmiącą piersią
Promocja i ochrona karmienia piersią stanowią obecnie jeden z głównych elementów wielu narodowych i międzynarodowych programów zmierzających do poprawy wyżywienia i zdrowia ludności. O randze tego problemu świadczą również działania podejmowane przez Światową Organizację Zdrowia (WHO) i Fundusz Narodów Zjednoczonych na Rzecz Dzieci (UNICEF).
Organizacje te wydały w 1989 roku wspólny dokument zatytułowany Ochrona, propagowanie i wspieranie karmienia piersią ? szczególna rola opieki okołoporodowej, według którego każdy ośrodek sprawujący opiekę nad matką i noworodkiem powinien:
- Posiadać jasno sformułowane na piśmie zasady postępowania sprzyjające karmieniu piersią i zapoznać z nimi cały personel medyczny pracujący w danym ośrodku.
- Przeszkolić wszystkich pracowników medycznych, tak aby mogli oni wdrażać te zasady w praktyce.
- Informować wszystkie kobiety ciężarne o korzyściach wynikających z karmienia piersią i postępowaniu podczas karmienia.
- Pomagać matkom w rozpoczęciu karmienia dziecka piersią w ciągu trzydziestu minut po porodzie.
- Nauczać matki, jak należy karmić piersią i jak utrzymać laktację nawet wtedy, gdy zachodzi potrzeba oddzielenia od dziecka.
- Karmić wyłącznie mlekiem matki, nie dokarmiać i nie poić noworodków, chyba że jest to uzasadnione z medycznego punktu widzenia.
- Umożliwić matce wspólne przebywanie z dzieckiem od chwili urodzenia przez 24 godziny na dobę.
- Wspierać i zachęcać matki do karmienia piersią na każde życzenie dziecka.
- Nie podawać smoczków ani innych przedmiotów mających na celu uspokojenie dziecka karmionego piersią.
- Popierać tworzenie się grup wspierających matki karmiące piersią oraz kierować do nich kobiety opuszczające szpital położniczy czy klinikę.
Korzyści z karmienia piersią czerpie nie tylko dziecko, lecz także matka, rodzina i społeczeństwo. U dzieci karmionych piersią rzadziej niż u karmionych sztucznie występują:
- Choroby układu pokarmowego i oddechowego, tj. zapalenie oskrzeli i płuc, biegunki, martwicze zapalenie jelit, zaparcia oraz inne zaburzenia trawienia i wchłaniania;
- Zapalenie ucha środkowego;
- Infekcje dróg moczowych;
- Anemia;
- Otyłość i choroby serca oraz naczyń krwionośnych w wieku dojrzałym;
- Próchnica zębów mlecznych i wady zgryzu;
- Alergie pokarmowe
- Cukrzyca młodzieńcza;
- Zespół nagłego zgonu.
Ponadto dzieci te są bardziej ufne oraz charakteryzują się lepszym i szybszym rozwojem fizycznym i intelektualnym. Częściej też występuje u nich prawidłowy rozwój narządów mowy oraz mniejsze ryzyko zachorowania na chorobę nowotworową przed 15 rokiem życia.
Korzyści dla matki wynikające z karmienia piersią to:
- Szybkie obkurczanie się mięśnia macicy, co chroni przed nadmierną utratą krwi, a tym samym przed niedokrwistością;
- Zabezpieczenie przed następną ciążą przez okres około sześciu miesięcy;
- Szybszy rozwój więzi uczuciowej z dzieckiem, a przez to łatwiejsze wejście w rolę matki;
- Utrata zbędnych kilogramów ciała;
- Mniejsze ryzyko zachorowania na nowotwór piersi i jajnika;
- Mniejsze ryzyko osteoporozy.
Karmienie piersią, mimo że wydaje się czynnością najbardziej naturalną, wielu kobietom może na początku przysparzać pewne trudności. Najczęściej matki skarżą się na bolące i popękane brodawki. Tkliwość piersi, zwykle kilkudniowa, bywa efektem zmian hormonalnych kobiety, trwa krótko i mija samoistnie wraz z upływem pokarmu.
Najczęstszą przyczyną bólu jest jednak nieprawidłowy sposób przystawiania dziecka do piersi. Brodawki są wówczas bolesne przez cały czas karmienia, stają się zaczerwienione, popękane i mogą krwawić. Może to doprowadzić do różnych powikłań laktacji, z zaprzestaniem karmienia włącznie. Położna lub pielęgniarka, opiekując się położnicą, powinna w pierwszej kolejności zwrócić uwagę na technikę przystawiania i odstawiania dziecka od piersi oraz efektywnego ssania. Powinna zaproponować jej, by toaletę piersi wykonywała dwa razy dziennie. Częste mycie przed każdym karmieniem przyczynia się do wysuszania brodawek, a w efekcie do ich pękania. Aby pobudzić wypływ pokarmu i ułatwić dziecku rozpoczęcie ssania, matka może odciągnąć ręcznie niewielką ilość pokarmu. Popękane brodawki po i między karmieniami należy smarować kroplami pokarmu i pozwolić mu wyschnąć na skórze.
Problemów w karmieniu piersią przysparzać może pojawiający się w 2-6 dobie po porodzie tzw. nawał mleczny. Jest to okres, w którym gwałtownie zwiększa się ilość pokarmu. Przyczyn tego stanu upatruje się w braku równowagi między produkcją mleka a zapotrzebowaniem żywieniowym noworodka, jak również w występowaniu wahań hormonalnych u matki. Objawia się on tym, że piersi są bolesne, zaczerwienione, twarde, obrzmiałe. Aby poradzić sobie z przepełnionymi piersiami, kobieta powinna jak najczęściej karmić dziecko, a nadmiar pokarmu odciągnąć ręcznie lub przy użyciu laktatora. Pielęgniarka/położna powinna powiedzieć kobiecie, że mleka nie należy odciągać do całkowitego opróżnienia piersi, tylko do momentu poczucia ulgi. Jeśli ściągany pokarm ma być podawany dziecku, należy to wykonać w sposób bardzo higieniczny.
Niedostateczne opróżnienie piersi może doprowadzić do zastoju pokarmu. Piersi są wówczas obrzmiałe, błyszczące, mocno tkliwe i bolesne, mleko z nich nie wypływa. Kobieta ma wówczas podwyższoną ciepłotę ciała. W takiej sytuacji należy jak najwcześniej przystawić dziecko do piersi. Przed karmieniem dobrze jest lekko rozgrzać pierś (poduszka elektryczna, ciepły ręcznik czy zanurzenie w ciepłej wodzie) i wykonać delikatny, przypominający głaskanie masaż.
W bardzo rzadkich przypadkach zapalenie piersi może doprowadzić do powstania ropnia. Wyczuwalny jest przez skórę jako guzek, bardzo bolesny. Personel medyczny powinien powiedzieć kobiecie, że nie jest to przeciwwskazanie do karmienia piersią.
Wśród czynników korzystnie wpływających na laktację oraz na osiągnięcie sukcesu w karmieniu piersią są takie, które zależą od samej kobiety i jej najbliższego otoczenia, a także od przyjętych praktyk szpitalnych i postaw personelu medycznego sprawującego opiekę nad ciężarną.
Dariusz Hryciuk
Źródło:
Encyklopedia Zdrowia Rodziny.