Powikłania połogu
W połogu mogą występować takie same choroby jak w innych okresach życia kobiety. Istnieje jednak grupa schorzeń typowych dla połogu, związanych przyczynowo z tym okresem. Nazywany je powikłaniami połogu. Należą do nich w kolejności zgodnej z częstością występowania następujące choroby: zakażenie połogowe, choroba zakrzepowa, połogowe zapalenie gruczołu sutkowego, późne krwawienie poporodowe oraz psychozy poporodowe.
1.Zakażenia połogowe
Etiologia
Są to procesy chorobowe przebiegające z gorączką w okresie połogu, wywołane przez drobnoustroje chorobotwórcze (gronkowce, paciorkowce, pałeczkę okrężnicy, gonokoki, a także bakterie beztlenowe) wnikające do ran poporodowych. Zasadnicze źródło drobnoustrojów stanowi endogenna mikroflora znajdująca się w przedsionku pochwy, pochwie i kanale szyjki macicy. Bakterie te wnikają samoistnie do górnych odcinków kanału rodnego lub zostają przeniesione w związku z badaniami wewnętrznymi lub zabiegami.
Przebieg kliniczny
Zakażenie połogowe może przybierać różną postać i stopień nasilenia zależnie od: rodzaju drobnoustrojów, drogi wtargnięcia i odporności ustroju. Można wyróżnić: zakażenia miejscowe, obejmujące narządy płciowe oraz uogólnione, określone jako posocznica połogowa.
Zakażenia miejscowe szerzą się zwykle drogą wstępującą. Wyróżnia się tutaj: zakażenie ran krocza i pochwy, zapalenie błony śluzowej macicy, zapalenie przymacicz, zapalenie przydatków i zapalenie otrzewnej.
- Zakażenie ran krocza i pochwy ? objawia się obrzękiem, bolesnością i zaczerwienieniem rany, która jest pokryta szarym nalotem.
- Zapalenie błony śluzowej macicy ? objawia się gorączką, zwolnieniem zwijania się macicy i jej bolesnością, niekiedy dochodzi do krwawienia.
- Zapalenie przymacicz ? objawia się wytworzeniem ropnia, który wymaga ewakuacji.
- Zapalenie przydatków ? objawia się wytworzeniem ropnia zlokalizowanego w jajowodach.
- Zapalenie otrzewnej ? może być ograniczone do miednicy mniejszej lub rozlane, objawia się bolesnością powłoki brzusznej, nudnościami, wymiotami, zanikiem perystaltyki jelit; często przebiega ze wstrząsem endotoksycznym.
Do zakażenia połogowego uogólnionego zalicza się przede wszystkim posocznicę połogową. Przebiega ona zwykle gwałtownie, z wysoką gorączką, dreszczami, bardzo szybkim tętnem. Występują objawy ogólnego zatrucia, niewydolności układu krążenia. Często rozwija się wstrząs endotoksyczny.
Leczenie
Zasadniczym leczeniem przyczynowym zakażeń połogowych jest stosowanie antybiotyków. Niemniej ważne jest również leczenie objawowe (środki przeciwbólowe, obniżające gorączkę, witaminy). W ciężkich postaciach ogromne znaczenie ma przetoczenie krwi, a także osocza i podawanie immunoglobulin.
2. Choroba zakrzepowa
Zakrzepowe zapalnie żył może rozwinąć się w żyłach powierzchownych lub w żyłach głębokich kończyn.
Etiologia
Czynnikami etiologicznymi lub usposabiającymi do choroby zakrzepowej są: żylaki kończyn dolnych, żylaki w obrębie miednicy mniejszej, wzmożona krzepliwość krwi w połogu, zwolniony przepływ krwi, uszkodzenia śródbłonków naczyniowych, zakażenie połogowe oraz niedokrwistość poporodowa.
Objawy
- Zakrzepowe zapalenie żył powierzchownych ? objawia się powrózkowatymi, bolesnymi stwardnieniami, pokrytymi zaczerwienioną i bardziej ocieploną skórą.
- Zakrzepowe zapalenie żył głębokich ? objawia się bolesnością, rozszerzeniem żył skórnych, zwiększonym ociepleniem skóry i obrzękiem kończyny.
- Całkowite zamknięcie zakrzepem żyły objawia się przyspieszeniem tętna oraz stanem podgorączkowym.
Leczenie
Leczenie zakrzepowego zapalenia żył obejmuje: wysokie ułożenie kończyny dolnej z pozycji lekko zgiętej w stawie kolanowym i biodrowym, antybiotyki oraz środki przeciwbólowe.
3. Połogowe zapalenie gruczołu sutkowego
Etiologia
Połogowe zapalenie sutka występuje między 8 a 12 dniem połogu. Jest ono wywołane najczęściej zakażeniem gronkowcowym lub paciorkowcowym i zdarza się częściej u pierwiastek.
Przebieg kliniczny
Objawami połogowego zapalenia sutka są: obrzęk, stwardnienie, bolesność i zaczerwienie gruczołu. Towarzyszą temu dreszcze i podwyższenie temperatury. Zakażenie szerzy się w tkance gruczołowej. Niepomyślnym zejściem choroby jest powstanie ropni.
Leczenie
Leczenie ogólne polega na podawaniu antybiotyków o szerokim zakresie działania, w przypadku ropni konieczne jest leczenie chirurgiczne. Niekiedy przebieg choroby wymaga zahamowania laktacji.
4.Późne krwawienie poporodowe
Etiologia
Późne krwawienie poporodowe jest to krwawienie z macicy występujące od 24 godzin po porodzie do 5, a nawet 8 tygodnia połogu. Obecnie zdarzają się bardzo rzadko ok. 1:1500 porodów.
Wśród przyczyn wymienić należy:
- pozostanie resztek tkanki łożyskowej w macicy,
- zaburzenie w gojeniu się miejsca łożyskowego,
- zmiany zapalne błony śluzowej macicy.
Przebieg kliniczny
Okres wystąpienia i nasilenia krwawień uzależniony jest od przyczyny. Przy pozostaniu resztek łożyska w macicy występuje ono niespodziewanie i na początku jest bardzo obfite. Przy zaburzonym gojeniu się miejsca łożyskowego oraz przy zapaleniu błony śluzowej macicy występuje najczęściej już w pierwszym tygodniu połogu. Nasilenie takiego krwawienia jest niewielkie, może występować z przerwami.
Leczenie
Jest uzależnione od przyczyny i objawów oraz ich nasilenia. Obfite krwawienie zmusza do przetaczania płynów krwiozastępczych i krwi. Wymaga ponadto skrobania ścian jamy macicy i zastosowania środków farmakologicznych obkurczających macicę.
5.Psychozy poporodowe
Do chorób związanych z przebytą ciążą i porodem, a występujących w połogu zalicza się rzadko występujące psychozy poporodowe. Rozwijają się one wcześnie w połogu, czasami zaraz po porodzie.
Etiologia
Do czynników wywołujących psychozę zalicza się: niezrównoważenie psychiczne, konfliktowe sytuacje rodzinne oraz zaburzenie hormonalne spowodowane ciążą i porodem.
Objawy
U położnicy pojawia się bezsenność, rozdrażnienie, zaburzenia orientacji. Może wystąpić apatia i oznaki depresji. Pojawiają się halucynacje.
Leczenie
Chore wymagają szczególnej opieki i nadzoru, szczególnie przy karmieniu. Konieczna jest konsultacja psychiatry, z którym ustala się dalsze postępowanie lecznicze.
Anna Kuźniar
Źródła:
J. Kiciński, Położnictwo i ginekologia, Warszawa 1977.
T. Pisarski, Położnictwo i ginekologia, Warszawa 1987.