Rola białek w organizmie człowieka

Białka to najważniejszy składnik pokarmowy i tak jak witaminy oraz sole mineralne jest niezbędny do prawidłowego funkcjonowania organizmu, a nawet do jego życia.

Białka mają bardzo złożoną strukturę. Zbudowane są z aminokwasów, a te z kolei z atomów tlenu, węgla, azotu, wodoru i siarki.

Wyróżniamy:

  • Białka proste ? są to związki składające się z wielu aminokwasów (związek dwóch aminokwasów ? dipeptyd, trzech aminokwasów ? tripeptyd, czterech aminokwasów ? tetrapeptyd itd.). Czasami łańcuchy polipeptydów złożone są nawet z kilkuset aminokwasów.
  • Białka złożone ? to takie związki aminokwasów, które dodatkowo zawierają np. cukry, lipidy, metale, barwniki itd.

Podział białek prostych ze względu na budowę i skład:

  • Albuminy ? rozpuszczają się w wodzie. Znajdują się w tkance mięśniowej, osoczu krwi;
  • Globuliny ? rozpuszczalne w rozcieńczonych roztworach soli. Występują w tkance mięśniowej i płynach ustrojowych;
  • Gluteliny ? typowe białka roślinne. Rozpuszczają się w zasadach i kwasach;
  • Histony ? są silnie zasadowe, rozpuszczają się w wodzie;
  • Prolaminy ? typowe białka roślinne występujące w nasionach;
  • Protaminy ? są dobrze rozpuszczalne w wodzie;
  • Skleroproteiny ? białka o budowie włóknistej, np. keratyna.

Podział białek złożonych ze względu na budowę i skład:

  • Chromoproteiny, np. hemoglobina;
  • Fosfoproteidy;
  • Glikoproteiny;
  • Lipidoproteiny;
  • Metaloproteidy;
  • Nukleoproteiny.

Rola białek w organizmie:

  • białka regulują procesy przemiany materii oraz wiele funkcji ustroju zapewniając jego prawidłowy stan ? jest to rola regulacyjna;
  • stanowią barierę odpornościową organizmu; jako przeciwciała chronią przed działaniem drobnoustrojów, wirusów i innych czynników patogennych, będących zagrożeniami z zewnątrz dla ludzkiego organizmu ? rola ochronna;
  • biorą udział w utrzymaniu bilansu wodnego;
  • pomagają w utrzymaniu równowagi kwasowo-zasadowej ustroju;
  • białka znajdujące się w komórkach przenoszą przez błony komórkowe różne substancje ? rola transportowa;
  • spełniają funkcje naprawcze uszkodzonych tkanek, np. gojenie ran, tworzenie blizn;
  • biorą udział przy tworzeniu włosów, paznokci, regeneracji złuszczonych nabłonków skóry;
  • białka uczestniczą w procesie widzenia ? opsyna przenosi bodźce świetlne do zakończeń układu nerwowego;
  • regulują stężenie metabolitów w komórkach.

Białka mogą mieć różną wartość odżywczą. Na przykład białka zbóż mają niską wartość odżywczą, a białka mleka, które ustrój wykorzystuje w znacznej ilości są białkami o wysokiej wartości odżywczej.

Dobrymi źródłami białek są:

  • mleko oraz jego przetwory ? mleko zawiera od 1 do 3% białka, które prawie w całości jest wykorzystane przez ustrój;
  • jaja ? wartość odżywcza białka to aż 13%;
  • sery twarogowe i żółte;
  • mięso:

? wieprzowina ? od 15 do 25%
? wołowina 16-21%;
? cielęcina ? 18-23%;
? baranina ? 17-20%;

  • drób – 18-23%;
  • ryby ? 16-19%;
  • produkty roślinne ? od 1 do 2%;

? wyjątki, np. groszek zielony 6% białka;
? brukselka 5%;
? suszone nasiona strączkowe, tj. fasola, groch, soja, soczewica zawierają 21-25%;

  • produkty zbożowe 7-14%.

Niedobór białka w organizmie prowadzi do zmniejszenia odporności, osłabienia, u dzieci i młodzieży opóźnienia wzrostu oraz ogólnego pogorszenia rozwoju fizycznego, a także umysłowego.

Z kolei nadmiar białka wywołać może zaburzenia metabolizmu, prowadząc do uszkodzenia wątroby i nerek. Nadmiar białka pochodzenia zwierzęcego może dodatkowo powodować bezsenność, nerwowość, wzrost ciśnienia tętniczego, może przyczyniać się również do chorób serca i wielu innych.

Tak białko, jak i inne potrzebne składniki należy podawać w określonych dawkach, nigdy za mało, ale też nigdy za dużo.

Agnieszka Kasperczyk-Bac

Źródło:
Naukowe Koło Żywienia Człowieka. AM Gdynia.

Warto też przeczytać:

Comments are closed.

-->