Starzenie się człowieka
Rodzimy się z zaprogramowaną przez geny długością życia. Według najnowszych doniesień naukowych może ona wynosić nawet 110 lat. Rzadko jednak ludzie dożywają tak sędziwego wieku. Na długość życia wpływają m.in.: aktywność fizyczna, dieta, tryb życia, zachowanie, spożywanie używek.
Przez cały czas podlegamy wpływom środowiska, które ogranicza maksymalną długość życia. Przykład osób żyjących dłużej niż 90 lat i cieszących się dobrą kondycją psychofizyczną pokazuje, że starzenie się nie musi być związane z niedołęstwem i chorobami. Procesowi starzenia towarzyszą liczne zmiany we wszystkich układach i narządach organizmu. Układ krwionośny zmniejsza swoją wydolność i nie jest w stanie w sposób wystarczający zaopatrzyć organizmu w tlen i składniki odżywcze. Rośnie ciśnienie krwi, stwarzając gorsze warunki przepływu i niszcząc wewnętrzne ściany naczyń krwionośnych. Z wiekiem dochodzi do skurczu naczyń. Wartość ciśnienia skurczowego i rozkurczowego jest wyższa u osób powyżej 65 roku życia. Ciśnienie tętnicze o wartości 140/90 uznaje się u osób starszych za prawidłowość, podczas gdy ta sama wartość u osoby 40-letniej jest określana jako początkowy objaw nadciśnienia tętniczego.
Starzenie się człowieka powoduje obniżenie wydzielania się hormonów. Zmniejszenie produkcji hormonów płciowych u kobiet w wieku 40-45 lat rozpoczyna stan zwany menopauzą. Dochodzi wówczas do licznych zmian w organizmie. Zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn dochodzi do zaburzeń funkcjonowania gruczołu tarczowego. Często pojawia się jego nadczynność lub niedoczynność. W układzie pokarmowym zmniejsza się stopień wchłaniania m.in. witaminy D3 (organizm osoby starszej nie syntetyzuje jej w wystarczającym stopniu). Zmiany te prowadzą do demineralizacji tkanki kostnej, co osłabia kości i jest przyczyną częstych złamań. Stan taki nazywa się osteoporozą. Istnieje wiele typów tego schorzenia. Najpowszechniej osteoporoza występuje w powiązaniu z obniżeniem produkcji estrogenów. Choroba ta dotyka kobiety po okresie menopauzy. U mężczyzn do jej rozwoju dochodzi około 75 roku życia i jest to w niewielkim stopniu związane z gospodarką hormonalną. W układzie hormonalnym mężczyzny ma miejsce jedynie spadek produkcji testosteronu. Nie dochodzi do zatrzymania tworzenia się komórek rozrodczych. Plemniki są produkowane przez całe życie, choć z wiekiem spada ich liczba i zdolność do zapłodnienia komórki jajowej.
Najpowszechniejszym przejawem starzenia się jest pogarszający się wzrok. Wraz z wiekiem dochodzi do zmniejszenia się elastyczności soczewki i zaburzeń w jej funkcjonowaniu. Wywołuje to problemy z prawidłowym skupianiem promieni świetlnych na siatkówce oka. Rezultatem tego są zaburzenia ostrości widzenia, szczególnie z bliskiej odległości. Osoby w podeszłym wieku mają problemy z czytaniem drobnego tekstu, a także z widzeniem szczegółów obserwowanego przedmiotu. Źrenice oraz soczewki stają się mniej elastyczne, a przez to wolniej i gorzej reagują na zmiany natężenia światła. W oku osoby starszej zachodzą też zmiany zwyrodnieniowe dotyczące soczewki. Zaczynają się w niej gromadzić fragmenty białkowe, które doprowadzają do zmętnienia soczewki. Stan ten nazywa się zaćmą. Z czasem uniemożliwia on prawidłowe widzenie i prowadzi do całkowitej ślepoty. Wraz z wiekiem zmniejsza się produkcja łez, stąd ludzie starsi są bardziej narażeni na infekcje w obrębie gałek ocznych.
Starzenie się prowadzi również do zmian w układzie nerwowym. Dotyczą one zjawisk anatomicznych (strukturalnych), jak i czynnościowych. Zmniejszeniu ulega produkcja neuroprzekaźników służących do porozumiewania się między komórkami nerwowymi. Dochodzi też do zaburzeń funkcji poznawczych, objawiających się przede wszystkim kłopotami z pamięcią długo- i krótkotrwałą. Osoby starsze miewają problemy z wysławianiem się i wyrażaniem emocji. Z wiekiem zmniejsza się ponadto umiejętność koncentracji i rozwiązywania problemów.
Zaburzenia związane z procesem starzenia się dotykają też narządu słuchu. Przejawia się to w upośledzeniu słyszenia tonów o wysokiej częstotliwości, przez co osoby starsze mają problemy w słyszeniu i rozumieniu mowy. Dodatkowo pojawiają się szumy w uszach, które z wiekiem nasilają się. W przypadku szczególnych trudności zaleca się stosowanie aparatów słuchowych. Zaburzenia ośrodkowego układu nerwowego dotyczą również układu utrzymania równowagi. Powoduje to zwiększoną skłonność do upadków i urazów.
Stopień zmian w układzie nerwowym nie jest jednakowy u wszystkich. W ostatnich publikacjach naukowych opisano dowody na to, że regularny wysiłek intelektualny, np. czytanie książek, zmniejsza ryzyko wystąpienia zmian psychicznych i różnego rodzaju schorzeń neurologicznych związanych w wiekiem.
Dariusz Hryciuk