Wady postawy
Wady postawy dotyczą od 50 do 70% populacji dziecięcej i młodzieńczej w Polsce. Przyczyna ich występowania nie jest jednoznacznie określona, niemniej jednak czynniki, które wydają się być głównymi powodami wad postawy, to bez wątpienia spadek aktywności fizycznej oraz wybitnie siedzący tryb życia. Winą za powstawanie wad postawy obarcza się również mało racjonale żywienie dzieci i młodzieży, ubogie w składniki niezbędne do prawidłowego rozwoju kośćca (tj. białka, witaminy, makro- i mikroelementy), szczególnie ważne w fazie jego silnego rozwoju i wzrostu.
Prawidłowa postawa to swobodny i estetyczny układ ciała w pozycji stojącej. Pozwala ona utrzymać równowagę i stabilność kosztem niewielkiej pracy mięśni. Zapewnia dziecku funkcjonalność i niezależność ruchową, jak również oddziałuje na prawidłową pracę narządów wewnętrznych.
Na kształtowanie postawy wpływają przede wszystkim krzywizny kręgosłupa. Kręgosłup dorosłego człowieka nie jest prostym filarem, lecz posiada fizjologiczne zakrzywienia, nadające mu wytrzymałość i giętkość. Są to: lordoza (wygięcie wypukłością do przodu) w odcinku szyjnym, kifoza (wygięcie skierowane wypukłością do tyłu) w odcinku piersiowym oraz lordoza w części lędźwiowej. Rozwój krzywizn ma miejsce w pierwszym roku życia dziecka. Noworodek przychodzi na świat z kifozą obejmującą cały kręgosłup. W 3-4 miesiącu życia, kiedy maluch zaczyna unosić i stabilizować główkę w leżeniu na brzuchu, wykształca się lordoza szyjna. W 6-7 miesiącu w wyniku opanowania przez dziecko umiejętności siedzenia ma miejsce utrwalanie kifozy w piersiowym odcinku kręgosłupa. Natomiast 9-12 miesiąc to czas wykształcania lordozy lędźwiowej na skutek przyjmowania przez malucha samodzielnej pozycji siedzącej, stojącej oraz chodzenia. Krzywizny kręgosłupa przygotowują mały organizm na funkcjonowanie w pionowym ułożeniu ciała i warunkują przyjęcie prawidłowej postawy.
Cechy prawidłowej postawy to:
- głowa ustawiona prosto;
- barki na jednym poziomie;
- klatka piersiowa wysklepiona ku przodowi, łopatki ściągnięte;
- krzywizny kręgosłupa prawidłowe, nie pogłębione ani zbytnio zredukowane;
- brzuch wciągnięty lub lekko wypukły;
- miednica ustawiona symetrycznie;
- nogi ustawione równolegle;
- pełne obciążenie stóp i ich prawidłowe wysklepienie.
Wada postawy to zaburzenia w stojącej pozycji ciała, które nie mieszczą się w przeciętnych fizjologicznych normach postawy ciała. Postawa wadliwa jest nieestetyczna i często określa się ją jako „zmęczoną”.
Cechy postawy nieprawidłowej to:
- głowa wysunięta do przodu lub przesunięta w bok;
- barki położone asymetrycznie, wysunięte ku przodowi;
- klatka piersiowa płaska, zapadnięta lub zniekształcona;
- brzuch wypukły, wysunięty ku przodowi;
- plecy zaokrąglone (zgarbione), płaskie lub zbyt silnie wygięte;
- miednica zbytnio pochylona bądź asymetryczna;
- stopy płaskie.
Wśród najczęściej występujących wad postawy dotyczących kręgosłupa wyróżniamy:
- Plecy wklęsło-wypukłe – zarówno kifoza piersiowa, jak i lordoza lędźwiowa są nadmiernie zaznaczone, miednica zbytnio pochylona ku przodowi, barki wysuwają się do przodu, łopatki zauważalnie odstają od pleców, klatka piersiowa ulega spłaszczeniu.
- Plecy wklęsłe (kołyskowe) – kręgosłup jest nadmiernie wklęsły na całej swej długości i silnie odgięty ku tyłowi (powiększona lordoza lędźwiowa obejmująca również odcinek piersiowy kręgosłupa), miednica jest znacznie pochylona do przodu, pośladki wypięte ku tyłowi, brzuch wystający.
- Plecy okrągłe – kifoza piersiowa mocno pogłębiona (sylwetka zgarbiona), klatka piersiowa jest spłaszczona, o zmniejszonej pojemności oddechowej.
- Plecy płaskie – kifoza piersiowa i lordoza lędźwiowa są zniesione (spłaszczone), kręgosłup pozbawiony fizjologicznych wygięć jest mało wytrzymały i pozbawiany zdolności amortyzowania.
Na przestrzeni rozwoju osobniczego charakterystyczne są pewne zaburzenia, fizjologiczne dla danego wieku. I tak: w wieku przedszkolnym obserwujemy pogłębienie lordozy lędźwiowej i wystający brzuch; w wieku szkolnym odstające łopatki; w okresie dojrzewania tendencje do pleców okrągłych. Dlatego tak istotne jest obserwowanie dziecka i jego sylwetki oraz zapewnienie mu odpowiedniej dawki aktywności fizycznej, aby nie dopuścić do zaniedbań, w efekcie których zaburzenia postawy mogą ulec utrwaleniu.
Leczenie:
- wyrobienie odruchu kontroli ciała, poczucia dobrej postawy, tzw. koordynacja wzrokowo-ruchowa – w tym celu stosuje się ćwiczenia korygujące przed lustrem, które uświadamiają dziecku nieprawidłowości i pozwalają dostrzec istotę postawy prawidłowej;
- rozciąganie mięśni, które w wyniku przykurczenia się utrwalają wadliwą postawę – realizuje się je przez ćwiczenia korekcyjne lub zastosowanie technik rozciągania przez fizjoterapeutę;
- wzmocnienie mięśni rozciągniętych i osłabionych przez nawyk nieprawidłowej sylwetki (szczególnie mięśni brzucha i pośladków) – wykonywanie ćwiczeń wzmacniających i wykształcających gorset mięśniowy;
- ćwiczenia oddechowe i ogólnousprawniające dla uelastycznienia mięśni i wypracowania funkcjonalności ruchowej.
Magdalena Dudziak
Źródło:
A. Kwolek (red.), Rehabilitacja medyczna, Wrocław 2004.