Reumatoidalne zapalenie stwów (RZS)
Jest to przewlekły postępujący proces zapalny, który prowadzi do niszczenia tkanek stawowych oraz zniekształca i upośledza funkcje stawów. To choroba, która rozpoczyna się najczęściej pomiędzy 30. a 50. rokiem życia. Dwukrotnie częściej chorują kobiety niż mężczyźni. Etiologia jest niejasna, wciąż poszukuje się czynnika, który mógłby inicjować zawiaska autoimmunologiczne prowadzące do zmian w tkankach.
Początkowo zmiany występują jedynie w błonie maziowej stawów, w których dochodzi do powstania nacieków nazywanych ziarniną reumatoidalną. Ziarnina, wnikając stopniowo do stawu, niszczy chrząstkę i kość. Proces chorobowy uszkadza również aparat więzadłowy. Wywołane procesy naprawcze powodują powstawanie zrostów włóknistych, włóknistych następnie kostnych, co prowadzi do usztywnienia stawów. Zmiany zapalne mogą również obejmować naczynia krwionośne. Na skutek przedostawania się do krwi kompleksów immunologicznych powstających w stawach lub obok nich oraz w narządach wewnętrznych tworzą się tzw. guzki reumatoidalne.
Początek choroby jest z reguły powolny. Obserwuje się stany podgorączkowe, parestezje w kończynach, utratę łaknienia, zmniejszenie masy ciała, bóle stawów i mięśni. Pierwsze zmiany zapalne występują przeważnie w stawach nadgarstkowych, śródręcznopalcowych lub międzypaliczkowych bliższych rąk. O wiele rzadziej choroba rozpoczyna się od stawów stóp, a wyjątkowo od stawów dużych. W zajętych stawach pojawia się ból utrudniający wykonywanie ruchu. Charakterystyczny jest też objaw tzw. sztywności porannej. Zauważane zmiany, takie jak: obrzęk, bolesność uciskowa i ruchowa oraz ograniczenie ruchu, występują najczęściej symetrycznie w stawach jednoimiennych kończyn górnych.
W miarę trwania choroby proces zapalny obejmuje ścięgna i pochewki ścięgniste w sąsiedztwie chorych stawów. Zauważa się zaniki mięśniowe początkowo mięśni międzykostnych rąk i czworogłowych ud, a w późniejszych okresach uogólnione. Skóra jest cienka, wilgotna i chłodna, a na skutek zaburzeń czynnościowych ze strony naczyń krwionośnych mogą pojawić się parestezje lub sinica palców rąk. Zmiany zapalne często prowadzą do zapalenia nadtwardówki, co może powodować upośledzenie wzroku, a nawet jego utratę.
Dość częstym objawem jest wysiękowe zapalenie opłucnej na skutek powstawanie zmian włóknistych i guzków reumatoidalnych. W układzie nerwowym może dochodzić do zapaleń nerwów obwodowych, spowodowanych uciskiem ziarniny. Często dochodzi do powiększenia węzłów chłonnych i śledziony z równoczesnym zmniejszeniem liczby krwinek białych.
Reumatoidalne zapalenie stawów przebiega z reguły przewlekle (w czterech okresach) z zaostrzeniami i remisjami. Leczenie chorego na RZS powinno być kompleksowe. Stosuje się środki farmakologiczne i leczenie operacyjne. Bardzo duże znaczenie przywiązuje się do fizykoterapii, kinezyterapii i masażu jako podstawowych metod leczenia.
Anna Pomianek