Czynniki ryzyka:

? zaawansowany wiek,
? genotyp ApoE?4 (w niektórych populacjach),
? genotyp Relina,
? urazy głowy,
? problemy zdrowotne ze strony układu sercowo-naczyniowego,
? palenie tytoniu,
? infekcja wirusem opryszczki (HSV-1).

Objawy:

? zaburzenia pamięci,
? zmiany nastroju,
? zaburzenia funkcji poznawczych,
? zaburzenia osobowości i zachowania.
? agnozja – nieumiejętność rozpoznawania przedmiotów,
? afazja – zaburzenia mowy, jej spowolnienie,
? apraksja – zaburzenia czynności ruchowych, od prostych do złożonych, np. ubieranie, kąpanie.

Leczenie:
? leki podnoszące poziom acetylocholiny,
? leki zmniejszające pobudzenie układu glutaminergicznego,
? leki poprawiające myślenie i wpływające na psychikę,
? duże znaczenie ma też leczenie niefarmakologiczne i właściwa pielęgnacja chorych.

Anna Pomianek

Źródło:
www. wikipedia.org

Objawy:

? opadanie powiek, podwójne widzenie,
? ogólne zmęczenie i osłabienie,
? zmiana mimiki twarzy, tzw. uśmiech poprzeczny,
? opadanie żuchwy,
? osłabienie gryzienia, żucia, połykania pokarmów, nasilające się w miarę jedzenia,
? osłabienie głosu, niewyraźna mowa w miarę wydawania głosu,
? opadanie głowy,
? osłabienie mięśni rąk w czasie wykonywania zwykłych czynności (mycie, czesanie, golenie się),
? osłabienie siły mięśni nóg przy chodzeniu,
? upadki podczas biegu,
? zaburzenia oddychania.

Diagnostyka:

? badanie elektromiograficzne,
? testy farmakologiczne.

Leczenie:

? leki z grupy przeciwcholinesterazowej,
? leki steroidowe,
? leczenie chirurgiczne ? wycięcie grasicy.

Anna Pomianek

Źródło:
K. Janicki, Domowy poradnik medyczny, Warszawa 2009.
www.wikipedia.org

Przyczyny:

Wyróżniamy padaczki wrodzone i nabyte. W rzadkich przypadkach są to przyczyny genetyczne. Wśród czynników nabytych należy wymienia miedzy innymi:

? nieprawidłowy przebieg ciąży i porodu,
? urazy głowy,
? choroby naczyń mózgowych.

Osobną grupę stanowią padaczki o nieznanej etiologii. Pomimo ogromnego rozwoju diagnostyki, właśnie ta grupa padaczek występuje najczęściej.

Objawy:

Rozróżnia się wiele rodzajów napadów padaczkowych o zróżnicowanych objawach. Niektórym towarzyszą drgawki mięśni kończyn lub twarzy, inne mają charakter bezdrgawkowy. Większość, choć nie wszystkie, przebiegają z zaburzeniami świadomości. W niektórych przypadkach napady padaczkowe polegają na występowaniu różnorodnych objawów czuciowych. Niekiedy jedynym objawem napadu są chwilowe zaburzenia świadomości, w czasie których na kilka sekund pacjent przerywa wykonywaną czynność, by do niej powrócić bezpośrednio po napadzie.

Diagnostyka:

Rozpoznanie padaczki ustala się głównie na podstawie dokładnie zebranego wywiadu oraz badania EEG. Jest to jedyne badanie, przy pomocy którego można wykazać istnienie nieprawidłowej czynności bioelektrycznej mózgu.

Jak pomóc choremu w czasie drgawkowego napadu padaczkowego?

1. Zachowaj spokój ? większość napadów ustępuje samoistnie w ciągu 2-3 minut.
2. Jeśli chory znajduje się w miejscu niebezpiecznym zapewnij mu bezpieczeństwo.
3. Ułóż chorego na boku ? taka pozycja chroni przed zakrztuszeniem się.
4. Nigdy nie wkładaj choremu żadnych przedmiotów do ust – to nie pomaga, a może być szkodliwe!
5. Po napadzie zostań przy chorym tak długo, aż jego stan wróci do normy.
6. Zawiadom Pogotowie Ratunkowe, jeżeli napad przedłuża się powyżej 7-10 min. Jeżeli napad ustąpił, a chory jest przewlekle leczony, nie ma takiej potrzeby.

Jak leczy się padaczkę?

Celem leczenia jest uzyskanie całkowitego ustąpienia napadów przy równoczesnym braku objawów niepożądanych związanych z przewlekłym przyjmowaniem leków. Istnieje wiele różnych leków przeciwpadaczkowych. Wybór leku zależy od padaczki. Leczenie rozpoczyna się od stosowania małych dawek jednego leku, a następnie dawkę zwiększa się. Lek zmienia się na inny, gdy napady nie ustępują. Większość chorych otrzymuje tylko jeden lek, a tylko u części chorych istnieją wskazania do stosowania terapii skojarzonej dwoma lekami przeciwpadaczkowymi. Leki przyjmuje się codziennie, stąd niezwykle istotne jest szybkie wyrobienie sobie nawyku ich regularnego przyjmowania.

Anna Pomianek

Źródło:
www.padaczka.net

Objawy:

? nagły ból głowy,
? wymioty,
? utrata przytomności,
? sztywność karku,
? mdłości,
? objaw Kerniga,
? ból okolicy krzyżowej,
? neurologiczne objawy ogniskowe.

Diagnostyka:

? badanie płynu mózgowo-rdzeniowego,
? tomografia komputerowa,
? arteriografia.

Leczenie:

Obfite krwawienie podpajęczynówkowe może prowadzić od nagłej śmierci. Jeśli zgon nie nastąpi, to chorzy przy dobrej pielęgnacji pozostają przy życiu. Jeżeli nie są zoperowani to ok. 30% ma powtórne krwawienie miedzy 6. a 10. dniem choroby. Śmiertelność w ciągu 5 lat po krwotoku wynosi u osób leczonych zachowawczo ok. 50%. Dlatego najpewniejsze jest leczenie operacyjne w pierwszych dniach choroby, Jeśli ciśnienie śródczaszkowe jest wzmożone zabieg odkłada się o 1-2 tygodni.

Anna Pomianek

Źródło:
W. Bruhl, R. Brzozowski (Red. ), Vademecum lekarza ogólnego, Warszawa 1990.

? klasyczna z aurą, czyli z tzw. mroczkami utrudniającymi widzenie;
? pospolita bez aury, która trwa dłużej niż migrena z aurą, występują przy niej bardzo silne bóle;
? menstruacyjna bez aury, która pojawia się kilka dni przed miesiączką.

Najczęstsze przyczyny migreny:

? wysiłek fizyczny lub psychiczny,
? brak lub niedobór snu, a także jego nadmiar,
? brak posiłku, stosowanie diety odchudzającej,
? miesiączka,
? zaburzenia hormonalne (stosowanie tabletek antykoncepcyjnych),
? stres,
? bóle zęba,
? zmiany ciśnienia, nagła zmiana pogody,
? niektóre produkty (np. owoce cytrusowe, czekolada, jedzenie chińskie, alkohol – głównie wino, kofeina, sery fermentowane, orzechy, tłuste potrawy, pokarmy konserwowane, gotowe sosy zawierające glutaminian sodu, sztuczne słodziki),
? silne zapachy perfum, dymu, spalin bądź farby.

Objawy:

? pulsujący ból o bardzo mocnym nasileniu, głównie w górnych częściach głowy,
? nadwrażliwość na światło (tzw. światłowstręt), dźwięki i intensywne zapachy,
? tzw. mroczki bądź aura (występujące u 1/5 osób cierpiących na migrenę), czyli efekt podobny do tego, który pojawia się po bezpośrednim spojrzeniu w źródło światła – ubytki w polu widzenia,
? zaburzenia mowy,
? nudności i wymioty,
? zawroty głowy, drętwienie, dreszcze, kołatanie serca, poty.

Postępowanie:

Nie ma leku, który umożliwiłby nieodwracalne pozbycie się migreny. Postępowanie sprowadza się do zapobiegania i łagodzenia objawów oraz przerywania ataków choroby. W leczeniu farmakologicznym stosuje się standardowe medykamenty przeciwbólowe, a także środki specyficznie przeciwmigrenowe: alkaloidy sporyszu i tryptany. Dodatkowo można:

? zasłonić okna i zgasić światło,
? wyłączyć telewizję,
? wypić słodzoną herbatę,
? przygotować zimne okłady na głowę,
? położyć się do łóżka.

Anna Pomianek

Źródło:

http://www.migrena.4info.org/

Objawy:

? głośne, przerywane chrapanie w czasie snu,
? liczne wybudzenia w nocy,
? nieregularny, płytki sen,
? hipoksja,
? hiperkapnia,
? niewydolność prawokomorowa serca,
? otyłość.

Leczenie:

? dieta niskotłuszczowa,
? zaprzestanie palenia tytoniu i picia alkoholu,
? leczenie farmakologiczne,
? leczenie chirurgiczne.

Anna Pomianek

Źródło:
W. Bruhl, R. Brzozowski (Red. ), Vademecum lekarza ogólnego, Warszawa 1990.

Objawy:

? trudności z zasypianiem,
? wczesne budzenie się,
? częste wybudzanie się w nocy,
? zaburzenia wegetatywne.

W przypadku bezsenności przewlekłej mogą również wystąpić objawy senności w ciągu dnia lub zaburzenia nastroju i złe samopoczucie.

Leczenie:

? usunięcie przyczyn zaburzeń emocjonalnych,
? usunięcie hałasu i nadmiaru oświetlenia,
? zapewnienie optymalnej temperatury i wilgoci w pomieszczeniu,
? wykonywanie lekkich ćwiczeń fizycznych na świeżym powietrzu,
? wzięcie ciepłej kąpiel przed snem,
? przyjmowanie lekkich posiłków wieczornych.

Anna Pomianek

Źródło:
W. Bruhl, R. Brzozowski (Red. ), Vademecum lekarza ogólnego, Warszawa 1990.

- są zróżnicowane i zależne od uszkodzenia określonej części układu nerwowego. W początkowej fazie choroby wyróżnimy trzy postacie SM:

? postać rdzeniowa (najczęstsza) ? występują tu niedowłady spastyczne, obejmujące kończyny dolne, a także zaburzenia czucia głębokiego i czynności moczowo-płciowych
? postać móżdżkowo-pniowa ? występują tu: ataksja, zaburzenia koordynacji ruchów oraz równowagi, adiadachokineza, drżenie zamiarowe, mowa skandowana oraz objawy oczne(oczopląs, zez, podwójne widzenie)
? postać mózgowa- charakteryzuje się niedowładami połowiczymi lub wiotkimi niedowładami kończyn pochodzenia ośrodkowego. Niedowładom tym mogą towarzyszyć zaburzenia psychiczne, objawy rzekomoopuszkowe, afazja lub napady drgawkowe.

Leczenie:

1. Okres ostry ? celem jest zapobieganie odleżynom i przykurczom oraz powikłaniom płucnym i pęcherzowym poprzez ćwiczenia bierne, częste zmiany pozycji oraz zastosowanie zaopatrzenia ortopedycznego
2. Okres remisji ? postępowanie zależy od postaci SM. Zaleca się ćwiczenia koordynacji i lokomocyjne, terapię zajęciową. Przeciwwskazany jest jednak nadmierny wysiłek fizyczny oraz przegrzewanie organizmu.

Anna Pomianek

Źródło:
J. Nowotny, Zarys rehabilitacji w dysfunkcjach narządu ruchu, Katowice 2000.

Przyczyny:

Podłoże przyczynowe nie jest do końca poznane. Czynniki warunkujące występowanie przepukliny oponowo-rdzeniowej określa się zbiorczym pojęciem jako teratogenny ? mogą nimi być zakażenia, zmiany hormonalne, środki chemiczne, urazy.

Natomiast dokładnie wiadomo, że wada powstaje w trzecim/czwartym tygodniu życia zarodkowego dziecka, kiedy rozwija się rynienka nerwowa, czyli pierwotna struktura rdzenia kręgowego.

Czynnikiem ryzyka dla wystąpienia przepukliny oponowo-rdzeniowej wydaje się być wiek matki (dzieci z przepukliną rodzą częściej matki bardzo młode lub starsze) oraz niski status społeczny rodziców.

Obraz choroby:

Z zależności od tego, na jakiej wysokości znajduje się uszkodzony segment kręgosłupa, wyróżniamy 4 rodzaje przepukliny:

• szyjną;
• piersiową ;
• lędźwiową ? występującą najczęściej;
• krzyżową.

Uwypuklenie worka oponowego na zewnątrz może występować w różnym stopniu:

• przepuklina oponowa ? uwypuklone są jedynie opony, wypełnia je płyn mózgowo-rdzeniowy;
• przepuklina oponowo-rdzeniowa ? ma miejsce uwypuklenie worka oponowego zawierającego fragmenty rdzenia kręgowego i korzeni nerwowych. Worek może być zamknięty lub też otwarty, co powoduje wyciekanie zgromadzonego w nim płynu mózgowo-rdzeniowego;
• wynicowanie opon i rdzenia ? opony rdzenia kręgowego nie tworzą worka, lecz otwór, przez który widoczny jest uszkodzony rdzeń, ma miejsce ciągły wyciek płynu mózgowo-rdzeniowego.

Poniżej miejsca uszkodzenia obserwuje się zaburzenia neurologiczne zarówno ruchowe, jak i czuciowe oraz wegetatywne (dotyczące narządów wewnętrznych). Są to:

• niedowłady mięśni ? dzieci nie chodzą samodzielnie lub mają kłopoty z poruszaniem się;
• zaburzenia czucia;
• zaburzenia kontroli oddawania moczu;
• zaburzenia czynności jelit, odbytnicy;
• zniekształcenia stawów biodrowych, kolanowych i skokowych, wady stóp.

Często z przepukliną oponowo-rdzeniową współistnieje wodogłowie, opóźnienie umysłowe, padaczka.

Postępowanie:

W przypadku przepuklin o dużym uwypukleniu worka stosuje się operacyjne zamknięcie, aby zapobiec uszkodzeniu struktur nerwowych, ich podrażnieniu oraz infekcjom.

Dalsze postępowanie opiera się głównie na rehabilitacji ruchowej. Procedury rehabilitacyjne dążą do:

• podjęcia wczesnego usprawniania dziecka tj. do pierwszego miesiąca życia, w przypadku chirurgicznego zamykania przepukliny dwa/trzy dni po zabiegu;
• utrzymania pełnego, biernego zakresu ruchomości stawów;
• zapobiegania deformacjom stawowym, przykurczom;
• przeciwdziałania odleżynom;
• zwiększania zakresu ruchomości stawów;
• wzmacniania siły mięśniowej kończyn nie porażonych oraz siły mięśni tułowia;
• korygowania funkcji oddechowej;
• usprawniania poruszania się i lokomocji ? u dzieci z niewielką przepukliną;
• dobór zaopatrzenia ortopedycznego;
• regulacja czynności pęcherza moczowego i końcowego odcinka jelita grubego ? należy dążyć do regularnego wypróżniania;
• edukacja oraz instruktaż rodziny dziecka.

Profilaktyka:

Kobietom w wieku rozrodczym zaleca się przyjmowanie 0,4 mg kwasu foliowego dziennie, który w razie zajścia w ciążę stanowi dawkę profilaktyczną, chroniącą rozwój dziecka w czasie kilku pierwszych dni jego życia płodowego, kiedy matka zazwyczaj nie wie jeszcze, że jest w ciąży.

Taką samą dawkę profilaktyczną ? 0,4 mg kwasu foliowego należy zacząć przyjmować na 3 miesiące przed planowanym zajściem w ciążę i kontynuować aż do rozwiązania.

Kobiety, które urodziły dziecko z przepukliną oponowo-rdzeniową, będąc w kolejnej ciąży powinny przyjmować 4 mg kwasu foliowego dziennie od czasu zapłodnienia do końca pierwszego trymestru ciąży (czyli do czasu, kiedy uformuje się pierwotna struktura rdzenia kręgowego ? tzw. cewa nerwowa).

Magdalena Dudziak

Źródła:
P. Dworkin, Pediatria, Wrocław 2000.
A. Kwolek (red.), Rehabilitacja medyczna, Wrocław 2004.
S. Hubberstey (i in.), Encyklopedia zdrowia dziecka, Poznań 2001.

Przyczyny:

W 30% etiologia mózgowego porażenia dziecięcego jest nieznana. Około 70% przypadków wiąże się przypuszczalnie z określonymi czynnikami ryzyka:

• Czynniki przedporodowe
  • uszkodzenie komórki jajowej lub plemnika;
  • defekty genetyczne, uszkodzenia chromosomów;
  • zakażenia wewnątrzmaciczne;
  • niedotlenienie lub niedokrwienie płodu;
  • niedobory witamin, mikroelementów, kwasu foliowego.
• Czynniki okołoporodowe
  • wcześniactwo;
  • uraz w toku porodu;
  • krwawienia wewnątrzczaszkowe;
  • poród przedłużający się, długotrwałe skurcze macicy, narkoza.
• Czynniki poporodowe
  • zapalenie mózgu lub/i opon mózgowych;
  • urazy mechaniczne;
  • zakażenia bakteryjne i wirusowe;
  • zatory i zakrzepy naczyń mózgowych.

Z racji tego, że mózg nowo narodzonego dziecka nie jest narządem w pełni rozwiniętym, a jego dojrzewanie trwa jeszcze długi czas po porodzie, pewną diagnozę mózgowego porażenia dziecięcego można postawić dopiero po pierwszym roku życia.

W zależności od rejonu uszkodzenia mózgu i jego rozległości niepełnosprawność dziecka oraz jego ograniczenia ruchowo-intelektualne mogą być wyrażone w różny sposób. Dlatego też wyróżnia się cztery postacie mpdz:

1. Spastyczna (piramidowa)

Spastycznością nazywamy zaburzenie ruchowe, objawiające się wzmożonym napięciem mięśniowym lub sztywnością mięśni. Postać spastyczna mpdz objawia się porażeniem (niedowładem) kończyn dziecka. W zależności od rejonu uszkodzenia mózgu może to być niedowład:

• połowiczy prawo- lub lewostronny (hemiplegia) ? zaburzenia ruchu i postawy dotyczą jednej połowy ciała; stan umysłowy jest przeważnie prawidłowy, czasami występują problemy z nauką lub zaburzenia zachowania;
• czterokończynowy (tetraplegia) ? zaburzenia ruchu i postawy dotyczą rąk, nóg oraz reszty ciała; ponadto występuje upośledzenie umysłowe, zaburzenie mowy, niedowidzenie, niedosłyszenie, padaczka;
• obustronny kurczowy (diplegia spastica) ? zaburzenia ruchu i postawy dotyczą całego ciała, lecz są silniej wyrażone w obrębie nóg; mogą współistnieć wady wzroku i zaburzenia mowy.

2. Pozapiramidowa

Występują ruchy mimowolne, nierytmiczne, o największym nasileniu w obrębie palców, niepokój ruchowy.

3. Móżdżkowa

Występują zaburzenia równowagi, koordynacji ruchów.

4. Mieszana

Objawy kilku postaci mpdz występują w formie sprzężonej.

Postępowanie:

Leczenie przyczynowe nie istnieje, ponieważ uszkodzenia mózgu w mpdz są nieuleczalne. Terapia opiera się na postępowaniu usprawniającym, obecnie wykorzystuje się w tym celu głównie metody neurorozwojowe. Polegają one na dostarczaniu dziecku prawidłowych doświadczeń ruchowych, poprzez które terapeuta stara się wytłumić patologiczne wzorce postawy. Fizjoterapia w zakresie mózgowego porażenia dziecięcego dąży do:

• normalizacji napięcia mięśniowego;
• przeciwdziałania przykurczom mięśni;
• przeciwdziałania deformacjom stawów;
• przygotowania dziecka do samodzielnego wykonywania czynności codziennych;
• przygotowanie do funkcjonowania w społeczeństwie.

Metody neurorozwojowe stosowane najczęściej w terapii dzieci z mózgowym porażeniem dziecięcym to : NDT-Bobath, Vojty, Peto, Domana-Delacato.

Poza rehabilitacją ruchową w mpdz stosuje się:

• środki farmakologiczne dla złagodzenia spastyczności (pompa baklofenowa, toksyna botulinowa);
• leczenie operacyjne korygujące przykurcze mięśniowe kończyn, głównie deformacje stóp.

Magdalena Dudziak

Źródło:
K. Bożkowa (red.), Pediatria praktyczna, Warszawa 1999.
A. Kwolek (red.), Rehabilitacja medyczna, Wrocław 2004.