Objawy:

• guz piersi,
• zmiany wielkości i kształtu piersi,
• ból sutka,
• wciągnięcie lub zniekształcenie brodawki,
• zmiany skórne wokół brodawki,
• krwawienie lub wydzielina z brodawki,
• pomarszczenie skóry sutka,
• zgrubienie,
• owrzodzenie skóry piersi,
• powiększenie węzłów,
• obrzęk ramienia,
• objawy przerzutów do odległych okolic ciała – przerzuty odległe raka piersi pojawiają się przede wszystkim w kościach, płucach, wątroby, mózgu.

Diagnostyka:

Celem obecnie stosowanej diagnostyki piersi jest jak najwcześniejsze wykrycie raka, stanów przednowotworowych oraz łagodnych dysplazji piersi wymagających leczenia

Wyróżniamy następujące rodzaje badań diagnostycznych:

• mammografia,
• ultrasonografia (USG),
• biopsja,
• badanie mikroskopowe,
• rezonans magnetyczny.

Leczenie raka piersi:

1. Leczenie chirurgiczne

*      Oszczędzające leczenie chirurgiczne tzw. BCT (ang. breast conserving therapy), jest leczeniem skojarzonym, polegającym na:

• usunięciu guza z dostatecznie szerokim marginesem zdrowych tkanek,
• usunięciu regionalnych pachowych węzłów chłonnych,
• uzupełnieniu zabiegu pooperacyjną radioterapią.

*    Całkowita mastektomia - polega na usunięciu całego gruczołu sutkowego wraz z otaczającą go skórą, z brodawką i otoczką. W niektórych typach mastektomii wraz z gruczołem piersiowym usuwa się dodatkowo inne tkanki. Jest to operacja stosunkowo rozległa.

2. Leczenie uzupełniające

Leczenie chorych na raka piersi polega najczęściej na usunięciu całej piersi lub na wycięciu guza z odpowiednim marginesem zdrowych tkanek. Istnieje jednak prawdopodobieństwo, że po operacji komórki nowotworowe nadal znajdują się w ustroju, poza ogniskiem pierwotnym. Jeśli nie będziemy przeciwdziałać, może dojść do nawrotu raka w piersi lub może pojawić się przerzut odległy w innym miejscu. Dlatego też po leczeniu operacyjnym zaleca się stosowanie leczenia uzupełniającego, którego zadaniem jest dodatkowe zabezpieczenie, polegające na zniszczeniu wszystkich pozostawionych a nie wykrytych ognisk nowotworowych.

Do takich metod należy napromieniowanie piersi lub miejsca po jej usunięciu, ażeby zmniejszyć możliwość wznowy miejscowej oraz leczenie hormonalne lub chemioterapia, których zadaniem jest zmniejszenie ryzyka powstawania przerzutów.

Anna Pomianek

Źródła:

Wronkowski Z., Chmielarczyk W. Zwalczanie raka piersi w praktyce lekarza rodzinnego, Służba Zdrowia 2000, 24-26, 2936-2938.

Objawy:

Nadżerka części pochwowej nie daje zazwyczaj żadnych objawów. Mogą jedynie jej towarzyszyć upławy ropne lub śluzowe, czasem plamienia kontaktowe.

Diagnostyka:

• badanie ginekologiczne,
• badanie cytologiczne,
• kolposkopia,
• badanie histopatologiczne.

Leczenie:

• antybiotykoterapia,
• leki dopochwowe zawierające estrogeny,
• elektrokoagulacja,
• laseroterapia,
• krioterapia,
• konizacja.

Anna Pomianek

Źródło:
W. Kiciński, Położnictwo i ginekologia, Warszawa 1977.

Wyróżniamy 3 typy mięśniaków w zależności od umiejscowienia i kierunku wzrostu:

• mięśniaki śródścienne – zazwyczaj rosną jako guzy mnogie, nie zniekształcają narządu, są małe;
• mięśniaki podśluzówkowe – rosną pod błoną śluzową macicy, mogą być uszypułowane, co może prowadzić do skurczów macicy;
• mięśniaki podsurowicówkowe – rosną ponad powierzchnią macicy, prowadzą do zniekształcenia narządu, mogą tworzyć postacie uszypułowane.

Objawy (są uzależnione od umiejscowienia i wielkości mięśniaka):

• obfite, przedłużające się miesiączki;
• krwawienia międzymiesiączkowe;
• bóle (przy dużych);
• objawy ucisku tkanek i narządów sąsiednich.

U kobiet w młodszym wieku dodatkowymi objawami mogą być:

• niepłodność;
• poronienia, przedwczesne porody;
• nieprawidłowe położenie płodu.

Leczenie:

1. Leczenie hormonalne (przy bardzo małych).
2. Leczenie operacyjne:

• zabieg wykręcenia mięśniaka (rodzącego się);
• wyłuszczenie pojedynczych mięśniaków;
• usunięcie macicy.

Anna Kuźniar

Źródło:
W. Fijałkowski, R. Markowska, H. Michalczyk, L. Sadowska, Rehabilitacja w położnictwie i ginekologii, Wrocław 1998.

• chorujące wielokrotnie na stany zapalne dolnego odcinka narządów płciowych;
• wcześnie rozpoczynające życie seksualne;
• z nadżerkami, polipami szyjki macicy;
• narażone na mikrostresy.

Rozpoznanie:

• badanie ginekologiczne;
• USG;
• badanie cytologiczno-histopatologiczne z pobraniem wycinka.

Wyróżniamy 5 stopni klinicznych raka szyjki macicy:

0 stopień – ogranicza się do samego nabłonka, nie przekracza błony podstawowej;
I stopień – ogranicza się do samej szyjki macicy;
II stopień – zajmuje przymacicze, ale nie dochodzi do kości biodrowej;
III stopień – zajęte są całe przymacicza, aż do kości biodrowej;
IV stopień – zajęte są sąsiednie narządy, pęcherz moczowy lub odbytnica.

Objawy (zależą od okresu klinicznego); do najwcześniejszych należą:

• nietypowe krwawienia;
• kontaktowe krwawienia;
• upławy podbarwione krwią;
• bóle przy przejściu na inne narządy.

Leczenie (w zależności od stopnia klinicznego):

• stopień 0 – usunięcie macicy bez przydatków lub sama konizacja;
• stopień I – usunięcie macicy z przydatkami;
• stopień II i III – usunięcie macicy z przydatkami oraz naświetlania Rtg;
• stopień IV – leczenie objawowe.

Anna Kuźniar

Źródło:
W. Fijałkowski, R. Markowska, H. Michalczyk, L. Sadowska, Rehabilitacja w położnictwie i ginekologii, Wrocław 1998.

• badaniu ginekologicznym;
• USG;
• HSG (zdjęcia kontrastowe narządu rodnego);
• ocenie cytologiczno-histologicznej pobranego materiału.

Wyróżniamy 4 stopnie kliniczne raka trzonu macicy:

I stopień – nowotwór nie przekracza macicy;
Ia – ograniczony tylko do śluzówki;
Ib – przechodzi również na mięśniówkę;
II stopień – nowotwór przechodzi z macicy na szyjkę macicy;
III stopień – nowotwór zajmuje przydatki, przymacicza i dochodzi do kości miednicy;
IV stopień – nowotwór przechodzi na narządy sąsiednie: pęcherz, odbytnicę i daje odległe przerzuty.

Objawy:

• nietypowe, nieregularne krwawienia maciczne;
• upławy podbarwione krwawą wydzieliną;
• bóle w II stopniu procesu chorobowego.

Leczenie:

• w I i II stopniu – całkowite wycięcie z przydatkami narządu rodnego;
• w III i IV stopniu – naświetlania promieniami Rtg oraz leczenie objawowe.

Anna Kuźniar

Źródło:
W. Fijałkowski, R. Markowska, H. Michalczyk, L. Sadowska, Rehabilitacja w położnictwie i ginekologii, Wrocław 1998.

• zaburzenia układu nerwowego;
• zaburzenia czynności hormonalnej;
• zmiany zapalne narządu rodnego.

Objawy:

• depresja;
• uczucie pełności;
• senność;
• nudności;
• zaburzenia krążenia (zastoje w kończynach dolnych).

Leczenie:

Celem terapii jest uzyskanie silnego przekrwienia narządów miednicy mniejszej oraz wywołanie krążenia miesiączkowego. Stosuje się:

• ćwiczenia czynne dynamiczne mięśni brzucha, pośladków;
• ćwiczenia izometryczne mięśni krocza i dna miednicy;
• ćwiczenia wstrząsania i wibracji miednicy mniejszej;
• masaż brzucha i okolicy krzyżowej.

Ćwiczenia można wspomagać zabiegami fizykalnymi, takimi jak:

• terapuls;
• diatermia krótkofalowa;
• lampa Sollux, UV.

Anna Kuźniar

Źródło:
W. Fijałkowski, R. Markowska, H. Michalczyk, L. Sadowska, Rehabilitacja w położnictwie i ginekologii, Wrocław 1998.

• zagłębienie odbytniczo-maciczne (jama Duglasa);
• więzadła szeroki i krzyżowo-maciczne;
• jelita;
• pęcherz moczowy;
• moczowody.

Naciekający charakter tego schorzenia może być mylnie rozpoznawany jako proces zapalny lub nowotworowy.

Objawy:

• bóle brzucha.

Leczenie:

• farmakologiczne łączone z zabiegiem operacyjnym;
• polegającym na usuwaniu ognisk endometriozy.

Anna Kuźniar

Źródło:
W. Fijałkowski, R. Markowska, H. Michalczyk, L. Sadowska, Rehabilitacja w położnictwie i ginekologii, Wrocław 1998.

Zmiany ogólnoustrojowe w połogu obejmują: hormonalne, w składzie krwi i układzie krążenia, w układzie moczowym, w obrębie skóry i powłoki brzusznej.

Zmiany hormonalne

We wczesnym okresie połogu występuje znaczny spadek poziomu estrogenów i progesteronu. Uwarunkowane jest to brakiem czynności hormonalnej łożyska. Stężenie estrogenów i progesteronu w osoczu krwi obniża się w ciągu pierwszych 2-3 dni połogu do wartości występujących przed ciążą. Również w moczu następuje obniżenie estronu, estriadiolu oraz pregnandiolu po upływie 6 dni, a estriolu po 2 tygodniach. Wydzielanie oksytocyny u matek karmiących jest stymulowane drażnieniem brodawek sutkowych. Wartości prolaktyny obniżają się w stosunku do wartości w czasie ciąży. Wzrost poziomu tego hormonu obserwuje się tylko podczas karmienia, ponieważ stymulacja brodawek sutkowych jest silnym bodźcem, powodującym wzrost prolaktyny. Nadmiar prolaktyny hamuje GnRH, stąd brak miesiączki u kobiet karmiących.

Zmiany w składzie krwi i układzie krążenia

W pierwszej dobie połogu następuje wzrost objętości krwi krążącej o ok. 15-30%. W następnych dniach obserwuje się spadek objętości krwi, zmniejsza się uwodnienie krwi. W czasie ciąży, porodu i tuż po nim rośnie ilość leukocytów, po czym ulega obniżeniu, może też pojawić się eozynofilia. Objętość wyrzutowa i minutowa serca po przejściowym wzroście stopniowo zmniejsza się w pierwszych dniach po porodzie.

Zmiany w układzie moczowym

W połogu wzrasta znacznie diureza, ilość wydalanego moczu osiąga w pierwszych dniach od 2,5 do 3 litrów na dobę, czemu towarzyszy spadek masy ciała od 3 do 5 kg. Wzmożona diureza występuje już po upływie 12 godzin, jest to naturalny mechanizm eliminacji nadmiaru płynu tkankowego. Początkowo obniżenie masy ciała jest następstwem wydalania nadmiaru płynów, dalsze obniżenie masy ciała jest wynikiem inwolucji macicy oraz zmniejszenia objętości osocza krwi.

Mocz w tym okresie może zawierać aceton, albuminy i laktozę. Istniejące w ciąży rozszerzenie dróg moczowych zwykle ustępuje w okresie dwóch tygodni. W pierwszych dniach połogu niekiedy obserwuje się przejściowe trudności w samoistnym oddawaniu moczu.

Zmiany skóry i powłoki skórnej

W okresie połogu zanikają przebarwienia skóry (z wyjątkiem przebarwienia otoczki brodawki sutkowej). Rozstępy skórne zmieniają barwę na srebrzystobiałą i zmniejszają się, jednak nie znikają zupełnie. Powłoka brzuszna przez pewien czas pozostaje wiotka i miękka, a zmniejszenie napięcia mięśniowego może spowodować rozstęp mięśni prostych brzucha.

Połogowe zmiany w narządach płciowych

Połogowe zmiany obejmują wszystkie narządy płciowe, lecz największe zachodzą w macicy. Proces ten nazywamy połogowym zwijaniem się (inwolucją) macicy. W tym okresie następuje wydalenie resztek zmienionego endometrium, zamknięcie kanału szyjki macicy, zmniejszenie macicy oraz wygojenie miejsca łożyskowego.

Kształtowanie szyki macicy rozpoczyna się już w 2. dniu połogu, a zamykanie jej kanału postępuje bardzo szybko. Po zakończeniu inwolucji szyki macicy ujście zewnętrzne w ciągu 4-5 tygodni przekształca się w poprzeczną szczelinę. Stanowi to trwały ślad przebytego porodu („ujście szparowate”).

Zmiany zachodzące w jajnikach i jajowodach są nieznaczne. Pochwa jest po porodzie rozciągnięta i wiotka. W pierwszych dniach połogu wzrasta szybko napięcie jej tkanek. Napięcie mięśniowe pochwy nigdy jednak całkowicie nie powraca do stanu sprzed ciąży.

Anna Kuźniar

Źródła:
J. Kiciński, Położnictwo i ginekologia, Warszawa 1977.
T. Pisarski, Położnictwo i ginekologia, Warszawa 1987.

Przeciwwskazaniami do stosowania ćwiczeń fizycznych w czasie ciąży są:

• krwawienie w ciąży,
• nadciśnienie,
• cukrzyca,
• niedokrwistość ciężarnych dużego stopnia,
• zapalenie nerek w ciąży,
• infekcje,
• niewydolność szyjki macicy,
• ciąża mnoga,
• wcześniejsze poronienia,
• ryzyko przedwczesnego porodu.

Jeżeli lekarz nie zgłosi żadnych przeciwwskazań, powinno się ćwiczyć przynajmniej 3 razy w tygodniu po 20-30 minut. Zawsze należy zaczynać od kilkuminutowej rozgrzewki i kończyć ćwiczeniami rozciągającymi. Nie wolno gimnastykować się w czasie upałów, należy wybierać najchłodniejszą porę dnia i pamiętać o uzupełnianiu płynów (najlepiej pić niegazowaną wodę mineralną).

Można ćwiczyć praktycznie we wszystkich pozycjach: na stojąco, w siadzie, klęku, klęku podpartym (na czworaka), leżąc na plecach, siedząc na krześle. Im ciąża jest bardziej zaawansowana, tym mniej ćwiczeń wykonuje się na stojąco, żeby nie obciążać nóg. Jeżeli ciężarnej dokuczają poranne mdłości i migreny, należy zrezygnować z ćwiczeń na plecach. W pierwszym trymestrze ciąży zalecana jest gimnastyka ogólnousprawniająca. Później większe znaczenie mają ćwiczenia przeciwzakrzepowe, wzmacniające mięśnie potrzebne w czasie porodu (brzucha i krocza) oraz ćwiczenia oddechowe.

Obecnie kobiety ciężarne mają wiele możliwości dbania o swoją kondycję fizyczną. W wielu klubach fitness prowadzone są specjalne zajęcia aerobiku dla kobiet w ciąży, zgodne z zaleceniami lekarzy specjalistów ginekologów i położników. Również coraz więcej basenów (zwłaszcza tych niedawno otwartych) oferuje zajęcia aerobiku wodnego dla pań spodziewających się dziecka.

Ćwiczenia w wodzie i pływanie są szczególnie zalecane kobietom w ciąży, ponieważ korzystnie wpływają na kręgosłup i pracę serca oraz ogólnie wzmacniają organizm. Woda odciąża i zmniejsza nacisk na stawy, więc wykonywanie ćwiczeń w głębokiej wodzie jest mniej forsowne niż „na lądzie”. Poza tym w wodzie jest się zdecydowanie lżejszym i nie trzeba się martwić o zachowanie równowagi, dzięki czemu możesz łatwiej wykonać wiele ćwiczeń. W basenie można ćwiczyć marsz, wymachy nóg, chodzenie do tyłu, przysiady, skręty kolan i leżenie na wodzie. Ze stylów pływackich najbardziej zalecane jest pływanie żabką: świetnie przygotowuje mięśnie dna macicy do porodu.

Anna Kuźniar

Etiologia

W tym okresie stwierdza się nadmiar estrogenów, które powodują zaburzenia gospodarki wodno-elektrolitowej z zatrzymaniem sodu w ustroju. To z kolei powoduje zwiększenie objętości płynu pozakomórkowego i tworzenie się obrzęków.

Objawy

• Zmiany psychiczne – chwiejność emocjonalna, wzmożona drażliwość, depresja, bezsenność;
• Bolesne obrzmienie gruczołów sutkowych;
• Bóle głowy, niekiedy migreny, nudności;
• Dolegliwości brzuszne – wzdęcia, uczucie pełności i ciężaru w miednicy mniejszej;
• Okresowe zwiększenie się masy ciała.

Leczenie

• Dieta – ograniczenie płynów i soli w drugiej fazie cyklu, podawanie witamin A, B, D, E;
• Psychoterapia – unikanie przepracowania fizycznego, psychicznego i umysłowego oraz konfliktowych sytuacji;
• Farmakoterapia – stosowanie leków moczopędnych, środków uspokajających;
• Leczenie sanatoryjne (zabiegi fizykoterapeutyczne).

Anna Kuźniar

Źródło:
Praca zbiorowa, Vademecum lekarza ogólnego, Warszawa, 1992.