I° – występuje np., na skutek opalania się. Uszkodzeniu ulega tylko powierzchniowa warstwa skóry. Zaczerwienie skóry (rumień) pojawia się jako wyraz rozszerzenia naczyń skórnych po termicznym podrażnieniu. Ból, który się pojawia jest spowodowany podrażnieniem powierzchownych nerwów skórnych.

II° – powstaje po krótkotrwałym dotknięciu bardzo gorącego przedmiotu np. płyty pieca kuchennego. Uszkodzenie tkanek sięga głębszych warstw, jednak włosy i gruczoły łojowe zostają nie naruszone. Obok rumienia skóry i bólu następuje obumarcie powierzchniowej warstwy skóry i uszkodzenie ścianek naczyń krwionośnych. Wydzielający się płyn tkankowy tworzy pęcherze pod naskórkiem.

III° – powstaje w wyniku dłuższego działania wysokiej temperatury. Zniszczeniu ulegają mniej lub bardziej głębokie tkanki wraz ze strukturami dodatkowymi. Często dochodzi również do uszkodzenia mięśni. Spalone tkanki są czesiowo śnieżnobiałe, bywają też brunatnoczarne. Ze względu na zniszczenia zakończeń nerwowych, przy tym typie oparzeń brak jest często reakcji bólowych.

Postępowanie:

1. Usunąć źródło działania wysokiej temperatury (gaszenie płonącej odzieży poprzez oblanie wodą lub zduszenie płomieni np. kocem; przy użyciu gaśnicy należy zwracać uwagę aby strumień był dokładnie kierowany). Przy oparzeniach kończyn, używa się zimnej wody. Spłukiwanie powinno trwać co najmniej 15-20 minut.
2. Założyć jałowy opatrunek.
3. Unikać wychładzania.
4. Nawadniać oparzonego lekko słoną wodą.
5. Nie nakrywać oparzeń twarzy!

Anna Pomianek

Źródło:
M. Buchfelder, A. Buchfelder, Podręcznik pierwszej pomocy, Warszawa 2003.

2. Oparzenie oka – natychmiastowo pojawia się ostry ból, osoba oparzona mocno zaciska oko. Oko jest zaczerwienione, powieki mogą być obrzęknięte, rogówka bywa zmącona. Istnieje zagrożenie utraty wzroku na skutek uszkodzenia przedniej części oka. Postępowanie: należy natychmiast dokładnie usunąć ciało żrące stosując długotrwale płukanie oparzonego oka wodą. Nie jest to łatwe, gdyż oparzony zaciska powieki. Płukanie oka prowadzi się co najmniej 20-30 min. Po płukaniu nakłada się na oba oczy jałowy opatrunek i przekazuje się oparzonego pod opiekę personelu pogotowia ratunkowego.

3. Oparzenie skóry – powoduje silny ból, pojawia się zaczerwienienie skóry, często strup i obrzęk. Postępowanie: należy jak najszybciej podstawić oparzona okolicę skóry pod bieżąca wodą, spłukiwanie powinno trwać do czasu przybycia lekarza. Jeśli nie można zastosować spłukiwania wodą, należy starać się usuwać żrącą substancję dotknięciami czystej tkaniny.

Anna Pomianek

Źródło:
M. Buchfelder, A. Buchfelder, Podręcznik pierwszej pomocy, Warszawa 2003.

Na postępowanie reanimacyjne składają się trzy procedury: udrożnienie dróg oddechowych, sztuczna wentylacja, masaż pośredni serca.

Resuscytacja krążeniowo – oddechowa:

Podjęcie resuscytacji jest konieczne po incydencie, w wyniku którego dziecko traci przytomność i przestaje oddychać. Należy wtedy wykonać następujące czynności:

1. Upewnij się, czy dziecko i osoba udzielająca pierwszej pomocy są bezpieczni (czy nie ma ryzyka potrącenia przez samochód, zawalenia się drzewa, dachu itp.).

2. Delikatnie wstrząśnij dzieckiem, aby sprawdzić czy reaguje, zapytaj, czy wszystko w porządku, w przypadku niemowlęcia wymów jego imię.

3. W momencie braku reakcji należy zawołać pomoc.

4. Odwróć dziecko na plecy.

5. Udrożnij drogi oddechowe:

• klęknij z boku dziecka po jego prawej lub lewej stronie;
• jedną rękę połóż na czole, drugą pod bródką dziecka (w miejscu, w którym wyczuwamy kość);
• delikatnie unieś bródkę dziecka jednocześnie odginając głowę ku tyłowi.

6. Oceń, czy dziecko oddycha (w ciągu nie więcej niż 10 sekund!):

• czy widzisz ruchy klatki piersiowej;
• czy słyszysz oddech pochylając ucho nad ustami dziecka;
• czy czujesz oddech pochylając policzek nad ustami dziecka.

7. Jeśli każdym z trzech sposobów wyczuwasz brak oddechu, wykonaj 5 oddechów ratowniczych:

Sposób wykonywania u dzieci:

• sprawdź, czy dziecko ma w ustach ciała obce, jeśli tak – usuń je delikatnie palcami;
• udrożnij drogi oddechowe (jak w punkcie 4);
• przytrzymując uniesienie bródki oraz odchylenie głowy jedną dłonią, zatkaj nos dziecka kciukiem i palcami drugiej dłoni (usta mają być lekko rozwarte);
• obejmij ustami usta dziecka i wdmuchuj powietrze przez ok. 1,5 sekundy, obserwując aż klatka piersiowa dziecka uniesie się;
• wstrzymaj oddech i poczekaj, aż klatka piersiowa opadnie;
• powtórz czynność oddechową łącznie 5 razy.

Sposób wykonywania u niemowląt:

• unieś bródkę oraz odchyl głowę i przytrzymaj w tej pozycji;
• obejmij ustami nos i usta niemowlęcia (jeśli jest to trudne lub niemożliwe, można objąć tylko usta lub tylko nos – w przypadku objęcia nosa należy zacisnąć usta, w przypadku ust – zacisnąć nos);
• Pozostałe czynności wykonuj jak w przypadku dziecka.

8. Oceń krążenie (w ciągu nie więcej niż 10 sekund!):

• oznakami krążenia są: poruszanie się, kaszel, samodzielny oddech;
• u dzieci: sprawdź tętno na tętnicy szyjnej;
• u niemowląt: sprawdź tętno na tętnicy ramiennej, na wewnętrznej stronie ramienia.

9. Jeśli występują oznaki krążenia, ale brak jest oddechu, kontynuuj sztuczne oddychanie.

10. Jeśli brak oznak krążenia, wykonaj masaż serca:
Sposób wykonywania u dzieci:

• odszukaj dolny koniec mostka;
• odmierz 1/3 dolną mostka – ten obszar będziesz uciskać;
• przyłóż do odmierzonego obszaru mostka nasadę dłoni poniżej nadgarstka;
• uciskaj mostek jedną wyprostowaną ręką na ok. 1/3 głębokości klatki piersiowej (u większych dzieci lub mniejszej siły ratownika można uciskać mostek dwoma splecionymi dłońmi);
• częstotliwość ucisku powinna wynosić ok. 100/minutę;
• wykonaj 30 uciśnięć mostka (jeżeli jest kilku ratowników można wykonać 15).

Sposób wykonywania u niemowląt:

• ułóż końce dwóch placów w odległości centymetra od linii łączącej sutki;
• uciskaj mostek opuszkami dwóch wyprostowanych palców.
• Pozostałe czynności wykonuj jak w przypadku dziecka.

11. Odchyl głowę dziecka ku tyłowi i wykonaj 2 oddechy (jak w punkcie 6).

12. Masaż serca i wentylację należy kontynuować w stosunku 30:2 lub 15:2.

13. Po minucie wykonywania resuscytacji należy wezwać pogotowie opisując stan dziecka (brak oddechu, oznak krążenia). Jeżeli jest kilku ratowników, jeden z nich wzywa pogotowie, pozostali nieprzerwanie wykonują resuscytację.

14. Nie przerywaj resuscytacji:

• aż do czasu przyjechania karetki pogotowia ;
• do czasu, kiedy dziecko zacznie samodzielnie oddychać lub odzyska przytomność;
• do czasu wyczerpania swoich sił.

15. Jeśli dziecko zacznie samodzielnie oddychać, należy ułożyć je w bezpiecznej pozycji:

• klęknij z boku dziecka;
• rękę dziecka znajdującą się dalej od ciebie przełóż wewnętrzną stroną pod przeciwległy policzek dziecka;
• zegnij w kolanie nogę znajdującą się dalej od ciebie i oprzyj ją stopą o podłoże;
• chwyć za zgięte kolano i bark dziecka, po czym delikatnie obróć na bok w swoją stronę;
• głowę dziecka odchyl do tyłu;
• jeśli trzeba podeprzyj dziecko poduszką lub zrolowanym kocem za plecami.

16. Obserwuj dziecko i sprawdzaj jego stan oraz czekaj na przyjazd pogotowia ratunkowego.

Magdalena Dudziak

Źródła:
S, Hubberstey (i in.), Encyklopedia zdrowia dziecka, Poznań 2001.
B. Brand-Hosting, Leksykon chorób wieku dziecięcego: objawy, leczenie, pierwsza pomoc, Warszawa 2005.

Podział szczepionek ze względu na rodzaj antygenu:

1. Zabite:

• bakteryjne, np. szczepionka przeciw durowi brzusznemu, cholerze, krztuścowi;
• wirusowe, np. szczepionka przeciw grypie, kleszczowemu zapaleniu opon mózgowych, wściekliźnie.

2. Żywe:

• bakteryjne, np. szczepionka BCG (przeciw gruźlicy);
• wirusowe, np. szczepionka przeciw poliomyelitis, odrze, różyczce, śwince.

3. Specyficzne fragmenty organizmów bakteryjnych, np. szczepionka przeciwko wirusowi Hepatitis B.

W Polsce obowiązuje program szczepień obowiązkowych. Zawiera on listę szczepień ochronnych na dany rok. Na mocy odpowiednich zarządzeń obowiązkowe i bezpłatne są szczepienia przeciwko: gruźlicy, błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis, odrze, różyczce i wirusowemu zapaleniu wątroby typu B. Szczepieniom tym podlegają noworodki, dzieci w wieku szkolnym i młodzież do 19 roku życia.

W przypadku szczepienia przeciwko poliomyelitis bezpłatna jest tylko pierwsza dawka szczepionki martwej, kolejna to szczepionka żywa. Jeżeli zdecydujemy się na kolejną szczepionkę martwą, musimy za nią zapłacić lub mieć specjalne skierowanie od neurologa.

Wiele szczepionek przeciwko rzadkim chorobom nie jest finansowanych przez system opieki zdrowotnej. Jeżeli warunki pracy, okoliczności życia codziennego lub przewidywany wyjazd rodzą ryzyko zachorowania, należy pomyśleć o szczepieniu ochronnym we własnym zakresie.

Świat staje się coraz „mniejszy” i ludzie coraz częściej podróżują do egzotycznych krajów. Często jednak nie zdajemy sobie sprawy z zagrożeń wynikających z wyjazdów. Najlepszym środkiem minimalizującym zagrożenia chorobowe są szczepienia.

Objawy uboczne szczepień

Współczesne szczepionki są poddawane coraz doskonalszym procesom oczyszczania i udoskonalania. Mimo to jednak nie udaje się całkowicie wyeliminować objawów ubocznych w postaci odczynów i powikłań poszczepiennych.

Odczyn – to przejściowa, prawidłowa reakcja organizmu na wprowadzoną szczepionkę, która może wystąpić u zdrowych osób. Jest to uzależnione od składu szczepionki (żywa, zabita) oraz od wrażliwości danej osoby. Odczyny mają zazwyczaj łagodny charakter, występują dość często i trudno im zapobiec. Czas ich występowania waha się od 2-48 godzin.

Objawy odczynów występujących w miejscu wstrzyknięcia:

• bolesność,
• obrzęk,
• zaczerwienienie.

Objawy ogólne:

• podwyższona temperatura ciała,
• złe samopoczucie,
• bóle mięśni i głowy,
• wysypka,
• reakcje uczuleniowe.

Dariusz Hryciuk

Nikotyna to alkaloid, który w dużym stężeniu jest obecny w liściach tytoniu. Stanowi ona ponad 5% całkowitej wagi tej rośliny. Jest to wytwarzana w naturalny sposób trucizna i odnajduje ona szerokie zastosowanie w wielu środkach owadobójczych, ponieważ posiada bardzo silne właściwości zobojętniające.

Nikotyna jest także nieodzownym składnikiem papierosów. Pobudza ona układ nerwowy, jednak należy pamiętać, iż poprzez swoje silne i toksyczne działanie może prowadzić do bardzo poważnego zatrucia. Działanie nikotyny polega na spowodowaniu podwyższenia ciśnienia krwi oraz przyspieszeniu rytmu serca. Powoduje również wydzielanie adrenaliny, a także zmniejszenie łaknienia. Przy nadmiernym dostarczeniu do organizmu tej trucizny wywołuje nudności i wymioty. W następstwie może dojść do porażenia układu oddechowego, a to z kolei doprowadzić może do śmierci.

Nikotyna poza szkodliwym dla zdrowia skutkiem poprzez działanie na receptory dopaminowe powoduje także bardzo silne uzależnienie. Potrafi ona uzależnić tak silnie jak heroina czy kokaina, a leczenie tego nałogu jest równie nieprzyjemne.

Po odstawieniu nikotyny ludzki organizm bardzo silnie reaguje na brak trucizny. Często powoduje to silne rozdrażnienie oraz ostre bóle głowy. Próbującego rzucić palenie ogarnia też bezpodstawny niepokój, który prowadzić może do depresji.

I chodź papierosy są bardzo szkodliwe, to jednak wciąż nie spada ich popularność, zarówno u młodzieży, jak i u dorosłych. Na opakowaniach drukowane są hasła ostrzegające, ale niestety niewielu palaczy na nie reaguje. Sięgając po kolejnego papierosa czytają „Palenie poważnie szkodzi zdrowiu”, „Palenie powoduje raka płuc”… Niestety, tego typu teksty nie docierają do nich w sposób, jaki był zamysłem twórców owego pomysłu.

Wszystkim palaczom warto przypomnieć, iż grozi im z powodu tego nałogu wiele poważnych chorób. Są to między innymi nowotwory złośliwe, takie jak rak płuc, wargi, języka, jamy ustnej, przełyku i krtani, pęcherza moczowego, nerki oraz rak trzustki. Bardzo szkodliwie oddziałuje nikotyna na układ sercowo-naczyniowy, powodując choroby niedokrwienia serca.

Może być także jednym z czynników wywołujących zawał serca. Inne choroby grożące palaczom to: miażdżyca naczyń krwionośnych, nadciśnienie tętnicze, przewlekłe zapalenie oskrzeli, a nawet gruźlica, a także szereg innych, równie groźnych chorób.

W naszym kraju palenie tytoniu jest jedną z najważniejszych przyczyn przedwczesnej umieralności.

Agnieszka Kasperczyk-Bac

Źródła:

http://pl.help-eu.com

www.wikipedia.pl

Przyczyny uszkodzeń i zwyrodnień stawów mogą być wewnętrzne albo zewnętrzne. Do pierwszej grupy należą predyspozycje genetyczne, mające wpływ na niektóre choroby zwyrodnieniowe, np.: dna moczanowa. Drugą grupę stanowią czynniki, na które możemy mieć wpływ, np.: nieprawidłowa postawa ciała, otyłość, mało aktywny tryb życia.

W przypadku stawu biodrowego profilaktykę czasem zaczyna się już w okresie niemowlęcym, gdy dochodzi do zwichnięcia tego stawu. Wtedy niemowlę zawijane jest w szeroką pieluszkę, tak aby nogi były szeroko rozstawione. Dla prawidłowego funkcjonowania stawu biodrowego niezbędne jest kształtowanie mięśni uda, obręczy biodrowej oraz mięśni brzucha i grzbietu.

Staw barkowy, podobnie jak biodrowy, narażony jest na uszkodzenia i zwyrodnienia. Staw ten ma największą ruchomość. Podczas zginania dochodzi do rozwoju zginaczy i prostowników (biceps i triceps ramienia). Częste podnoszenie ramienia ponad poziom barku stanowi jeden z czynników ryzyka zaistnienia stanu zwyrodnieniowego stawu barkowego.

Z nadwagą związane są najczęściej zwyrodnienia stawu kolanowego. Zbyt duża masa ciała powoduje przekroczenie wytrzymałości chrząstek stawowych. Profilaktyka związana ze stawami kolanowymi polega również na unikaniu sportów, stanowiących zbyt duże obciążenie dla tych stawów. Każda kontuzja zwiększa prawdopodobieństwo wcześniejszego wystąpienia zmian zwyrodnieniowych.

Kręgosłup nie jest odcinkiem idealnie prostym. Gdy spojrzymy na niego z boku, dostrzeżemy jego naturalne krzywizny, które wraz z krążkami międzykręgowymi biorą udział w amortyzacji zbyt dużych obciążeń, którym poddany jest kręgosłup. Jeśli jednak przeciążenia te są zbyt duże i długotrwałe, poszczególne odcinki kręgosłupa deformują się i w konsekwencji dochodzi do zmian zwyrodnieniowych.

Aby uniknąć problemów z kręgosłupem, należy unikać długiego pochylania głowy do przodu, np. podczas długiego pisania przy biurku, nie należy też podnosić ciężarów z ziemi na wyprostowanych nogach. Dochodzi wówczas do dużych przeciążeń krążków międzykręgowych odcinka lędźwiowego. Może to doprowadzić do wypadnięcia części dysku. Stan ten, zwany dyskopatią, zaliczany jest do chorób zwyrodnieniowych.

Dyscypliną sportową, która bardzo pozytywnie wpływa na funkcjonowanie kręgosłupa, jest pływanie. Prowadzi ono do symetrycznego rozwoju mięśni grzbietu i kończyn. Pływanie jest również wskazane przy stanach zwyrodnieniowych stawów. Wynika to z faktu, że ruchy stawów w wodzie są wolniejsze i nie są poddawane zbyt dużym przeciążeniom.

Dariusz Hryciuk

Źródło:
Encyklopedia Zdrowia Rodziny.

Przyczyną przeziębienia są wirusy między innymi: Adenoviridae i Rhinoviridae. Te drobnoustroje bytują w środowisku człowieka, przeważnie w miejscach dużych skupisk: supermarketach, szpitalach, przychodniach czy autobusach. Przenoszenie wirusów odbywa się drogą kropelkową, czyli na wdychaniu drobin śliny zanieczyszczonych zarazkami, rozpylanych w powietrzu przez osobę kaszlącą lub kichającą.

Człowiek nieustannie ma kontakt z drobnoustrojami chorobotwórczymi. Dzięki mechanizmom odpornościowym nie dochodzi za każdym razem do pojawienia się choroby. W przeciwnym razie życie ludzkie byłoby pasmem niekończących się schorzeń. System immunologiczny eliminuje wirusy i bakterie atakujące nasz organizm. Bywają jednak momenty, gdy nasza odporność jest osłabiona i dochodzi do przeziębień. Dzieje się tak podczas wychłodzenia organizmu. Pod wpływem odpowiednio długo działającej niskiej temperatury dochodzi do odruchowej reakcji, polegającej na rozszerzeniu naczyń krwionośnych. Działanie to ma na celu przywrócenie prawidłowej ciepłoty ciała poprzez zwiększenie przepływu krwi. Skutkiem ubocznym tego jest zwiększenie przepuszczalności drobnych żył. Powoduje to wzrost produkcji wydzieliny przez gruczoły błony śluzowej dróg oddechowych. Ponadto przebywanie w niskiej temperaturze wiąże się ze stresem biologicznym, który osłabia nasz system immunologiczny.

Przeziębienie ujawnia się w ciągu kilkunastu godzin do jednej doby. Początkowo pojawia się niewielki ból gardła i nieżyt błony śluzowej jamy nosowej – katar. Następnie dołącza się kichanie i niekiedy zapalenie spojówek z przekrwieniem. Ujawnia się również gorączka. Błona śluzowa gardła bywa silne przekrwiona, migdałki są powiększone, obecny jest uporczywy ból głowy.

Profilaktyka w przypadku przeziębienia polega oczywiście na unikaniu czynników wywołujących schorzenie. Niestety nie da się uniknąć zupełnie kontaktu z drobnoustrojami, dlatego konieczne jest wzmacnianie układu odpornościowego. Najistotniejszym założeniem profilaktyki jest wyeliminowanie sytuacji wychłodzenia organizmu. Należy zatem dostosować ubiór do warunków pogodowych. Trzeba wziąć pod uwagę nie tylko temperaturę powietrza, ale też siłę wiatru i wilgotność. W lecie zaleca się rozsądne korzystanie z klimatyzacji, która może spowodować przeziębienie. Bezwzględnie należy chronić stopy, osłaniając je przed zimnem i przemoczeniem. Absolutnie przeciwwskazane jest picie alkoholu w czasie wychłodzenia organizmu. Daje on jedynie pozorne poczucie ciepła. Rozszerza bowiem naczynia krwionośne, przyczyniając się do osłabienia odporności naszego organizmu.

W sytuacji wychłodzenia organizmu należy podjąć odpowiednie kroki. Zaleca się przyjmowanie większej dawki witaminy C (nawet 1 gram na dobę). Dużą skutecznością cieszy się preparat rutinoscorbin. Korzystne działanie ma również calcium w postaci tabletek musujących. Wskazane byłoby pozostanie w łóżku przez jeden dzień, połączone z przyjmowaniem dużych ilości gorących płynów: herbata z cytryną lub mleko z miodem. Bardzo pozytywne efekty daje spożywanie czosnku.

Właściwe przechodzenie przeziębienia zapobiega pojawieniu się powikłań, do których należą: zapalenie oskrzeli i płuc, uporczywy kaszel z odksztuszaniem śluzowo-ropnej wydzieliny. Niezbędna jest wówczas wizyta u lekarza. Powikłania te są szczególnie groźne w przypadku dzieci i osób w podeszłym wieku.

Dariusz Hryciuk

Źródło:
Encyklopedia Zdrowia Rodziny.

Skrzyp polny

Charakterystyczna roślina występująca powszechnie. Można go spotkać w lasach, zaroślach i na łąkach. Najbardziej wartościowe pod względem zdrowotnym są pędy letnie, które spotykamy od połowy lipca do końca sierpnia. Ważne jest to, aby stosować tylko suche pędy.
Skrzyp zawiera w sobie dużą ilość związków krzemu, dzięki temu reguluje przemianę materii, chroni przed miażdżycą, zapobiega powstaniu kamieni moczowych, usprawnia procesy gojenia się ran, posiada właściwości moczopędne, chroni przed wypadaniem i przetłuszczaniem się włosów. Trzeba jednak pamiętać, że długotrwałe przyjmowanie skrzypu może doprowadzić do niedoboru witaminy B1.

Rumianek pospolity

Roślina ta należy do najczęściej stosowanych i najbezpieczniejszych ziół. Ma bardzo charakterystyczny wygląd: rozkrzewiona łodyga, drobne listki i stożkowe, żółte koszyczki kwiatowe. Rumianek można spotkać na pastwiskach, ugorach i przy drogach. Posiada szerokie właściwości lecznicze: zapobiega zapaleniom skóry, ma działanie przeciwalergiczne, pomaga w leczeniu trądziku, wysypki alergicznej, zapaleniu i owrzodzeniu skóry, anginie i ropniach. Rumianek to także doskonały dodatek do kąpieli regenerujących.

Bez czarny

To krzew charakteryzujący się dużymi liśćmi oraz drobnymi kwiatami o intensywnym zapachu. Właściwości lecznicze posiadają kwiatostany, zebrane w momencie pełnego rozkwitu oraz czarne owoce. Można go znaleźć w lasach, zaroślach i parkach. Wywar z kwiatów czarnego bzu stosuje się w przypadku grypy czy przeziębienia. Wykorzystywany jest poza tym do płukania gardła, pielęgnacji skóry czy przemywania oczu. Dodatkowo roślina ta bogata jest w witaminę B i C.

Mniszek lekarski

Należy do rodziny astrowatych. Ma bardzo charakterystyczny żółty koszyczek kwiatowy. Występuje przy drogach, na łąkach i zaroślach. W lecznictwie stosowany jest zarówno korzeń, jak i łodyga z kwiatami. Mniszek lekarski wykazuje działanie żółciopędne, żółciotwórcze i moczopędne, ponadto pozytywnie wpływa na pracę trzustki i wzmacnia układ odpornościowy.

Jasnota biała

To bylina podobna do pokrzywy, nie posiadająca jednak właściwości parzących. Kwitnie od wiosny do jesieni. Występuje w parkach, zaroślach, na łąkach i pastwiskach. Właściwości lecznicze zawarte są w suszonych kwiatach. Roślina ta łagodzi stany zapalne błon śluzowych górnych dróg oddechowych, reguluje procesy metaboliczne, usuwa schorzenia dermatologiczne, a ponadto służy jako środek w terapii reumatyzmu.

Krwawnik pospolity

Ziele to posiada łatwo rozpoznawalne, ciemnozielone liście oraz białe, płaskie kwiatostany. Wydaje również bardzo intensywny zapach. Rośnie najczęściej na pastwiskach i nieużytkach rolnych. Lecznicze kwiatostany posiadają właściwości przeciwkrwotoczne, przeciwzapalne, przeciwskurczowe, przeciwbakteryjne. Krwawnik pozytywnie wpływa na metabolizm, zalecany jest przy chorobie wrzodowej żołądka i dwunastnicy, stanach zapalnych jelit, wzdęciach, zaparciach i nudnościach. Stosowany jest też do płukania przetłuszczających się włosów i przemywania tłustej cery.

Dariusz Hryciuk

Źródło:
Encyklopedia Zdrowia Rodziny.

• Rozpuszczalne w wodzie (witamina C oraz witaminy z grupy B);
• Rozpuszczalne w tłuszczach (A, E, D, K).

Jeżeli odżywiamy się prawidłowo dostarczając naszemu organizmowi odpowiednie dawki potrzebnych witamin, to z reguły nie ma potrzeby dostarczania dodatkowych ilości tych związków w postaci tzw. preparatów witaminowych, gdyż w pożywieniu znajduje się ich wystarczająca ilość.

Witaminy rozpuszczalne w wodzie

Nazwy tych witamin pochodzą od oznakowania na probówkach, w których zostały odkryte. Witamina B odgrywa bardzo ważną rolę w enzymatycznym metabolizmie węglowodanów, tłuszczy i białek. Bierze również udział przy procesach tworzenia nowych komórek oraz DNA.

Istnieje osiem witamin wchodzących w skład witamin grupy B. Są to:

• Witamina B1 (tiamina) – bogatym źródłem tej witaminy są: wieprzowina, wątroba, drożdże, groch, orzechy, pełne ziarna zbóż, płatki owsiane, ostrygi, ziarno słonecznika, kiełki pszenicy, mleko. Tiamina stanowi fragment koenzymu niezbędnego do metabolizmu energii, odpowiada ona za prawidłowy stan tkanki nerwowej, metabolizm cukrów i lipidów. Nadmierna jej ilość może doprowadzić do uszkodzenia systemu nerwowego, wywołując nadwrażliwość, osłabienie organizmu, bezsenność, bóle głowy.
• Witamina B2 (ryboflawina) – bogatym źródłem tej witaminy są: mleko oraz produkty mlekopochodne, jaja, drożdże oraz większość zielonych warzyw, tj. szpinak, brokuły, szparagi. Nie poznano do tej pory skutków przedawkowania tej witaminy.
• Witamina B3 (niacyna, witamina PP, kwas nikotynowy, amid kwasu nikotynowego) – dzienne zalecane spożycie wynosi 6,6 mg NE (równoważników niacyny) przeliczane na 1000 kcal lub 13 mg/dzień. Witaminę B3 znaleźć możemy w czerwonym mięsie, drobiu oraz rybach. Inne źródła tej witaminy to: grzyby, szparagi, zielone warzywa liściowe. Zbyt duża dawka witaminy B3 w organizmie działa szkodliwie na układ nerwowy, na poziom lipidów oraz cukru we krwi, natomiast jej brak prowadzić może do choroby zwanej pelagrą, inaczej rumieniem lombardzkim.
• Witamina B5 (kwas pantotenowy) – najlepszymi źródłami kwasu pantotenowego są: czerwone mięso, drób, ryby, ziarna zbóż, warzywa. Oznaki niedoboru to: zmęczenie i bezsenność, czasami wymioty.
• Witamina B6 (pirydoksyna, pirydoksal, adermina) – witamina ta odgrywa bardzo istotną rolę w metabolizmie aminokwasów. Zapotrzebowanie w organizmie na witaminę B6 jest proporcjonalne do spożycia białka, gdyż to one zbudowane są z aminokwasów. Najlepszymi źródłami są: mięso czerwone, drób, ryby, ziemniaki, niektóre owoce i warzywa. Nadmierna ilość tej witaminy w organizmie ujawnia się dopiero po pewnym czasie powodując uszkodzenia systemu nerwowego. Objawami mogą być: odrętwienie stóp, brak czucia w dłoniach, bóle głowy, zmęczenie. Czasami uszkodzenia są nieodwracalne, pomimo tego, iż po zmniejszeniu się stężenia aderminy objawy ustępują.
• Witamina B9 (folacyna, kwas foliowy) – bogate w tę witaminę są szczególnie warzywa o zielonych liściach. Nieco mniejszą ich ilość zawierają także: mleko i mięso. Wysokie stężenie kwasu foliowego może ujawniać się: bezsennością i ogólnym zdenerwowaniem, natomiast brak tej witaminy w organizmie prowadzi do anemii.
• Witamina B12 (kobalamina, cyjanokobalamina) – kobalamina prawie wyłącznie znajduje się w produktach pochodzenia zwierzęcego.
• Witamina H (biotyna) – dzienna bezpieczna dawka to 30-100 mg. Witamina ta odgrywa istotną rolę w metabolizmie węglowodanów, tłuszczów oraz białek.

Witamina C. Najlepszymi źródłami tej witaminy są owoce cytrusowe, truskawki, porzeczki, dzika róża oraz warzywa, tj. pietruszka, chrzan, papryka. Zapotrzebowanie organizmu rośnie wraz ze zwiększeniem warunków stresowych, np. zatrucia, długotrwałe stosowanie niektórych leków (np. aspiryny, barbituranów), palenie papierosów.

Witaminy rozpuszczalne w tłuszczach

Witaminy te występują wyłącznie w żywności zawierającej tłuszcz. Są to:

• Witamina A – odgrywa ona bardzo ważną rolę w procesie widzenia, jest ona niezbędna do prawidłowego funkcjonowania rogówki i komórek nabłonka. Źródłami witaminy A są: warzywa (marchew, bataty, szpinak), mleko, jaja, ser, masło. Niedobór tej witaminy ujawnia się krótkotrwale po zaprzestaniu przyjmowania jej i może być bardzo poważny w skutkach.
• Witamina D – bogatym źródłem są: wątroba, ryby, jaja oraz wzbogacane tą witaminą mleko i margaryna. Nadmiar tej witaminy prowadzi do zwiększenia stężenia we krwi wapnia, a ten z kolei do powstawania kamieni nerkowych. Objawami toksyczności witaminy D są: bóle głowy, nadmierne pragnienie, drażliwość, brak apetytu, apatia.
• Witamina E – dzienne zalecane spożycie wynosi: dla kobiet – 8 mg, a dla mężczyzn 10 mg. Najlepszymi źródłami są oleje roślinne (np. olej sojowy, olej z kiełków pszenicy). Niewielkie ilości znajdują się także w mleku. Witamina ta ulega zniszczeniu pod wpływem ciepła, dlatego zalecane jest spożywanie żywności, która nie uległa obróbce cieplnej. Niedobór prowadzić może do tzw. hemolizy krwinek, a leczy się go za pomocą podawania witaminy E.
• Witamina K – duża ilość tej witaminy syntetyzowana jest w przewodzie pokarmowym poprzez specjalne grupy bakterii. Źródłem mogą być: wątroba, mleko, pomidory oraz warzywa kapustne. Brak w organizmie witaminy K powoduje zaburzenia krzepliwości krwi, natomiast zbyt duże jej stężenie może wystąpić tylko u osób przyjmujących ją w formie rozpuszczalnych w wodzie suplementów, a objawami mogą być żółtaczka, uszkodzenie mózgu i hemoliza krwinek czerwonych.

Spożywajmy produkty bogate w różne witaminy urozmaicając naszą dietę, gdyż przedawkowanie lub niedobór którejś z witamin prowadzić może do występowania różnych jednostek chorobowych.

Agnieszka Kasperczyk-Bac

Początek historii tej witaminy przypisać możemy na rok 1922, kiedy to dr. H. Evans i H. Bishop prowadząc badania na szczurach odkryli przypadkiem witaminę E. Doświadczenia, które przeprowadzali dowiodły, iż jest ona jednym z czynników chroniących przed bezpłodnością oraz zaburzeniami procesu rozmnażania. Nazwano ją tokoferol od greckich słów: thokos – potomstwo i hero – rodzę.

Główną funkcję jaką pełni witamina E w organizmie człowieka jest ochrona przed utleniaczami, wolnymi rodnikami, aktywnymi cząsteczkami tlenu, atakującymi prawie wszystkie składniki żywych tkanek.

Witamina E działa zobojętniająco na wolne rodniki, czyniąc je niegroźnymi substancjami, które później zostają wydalone z organizmu.

Istnieje kilka odmian witaminy E. Są to:

• Alfa;
• Beta;
• Gamma;
• Delta;
• Epsylon;
• Neta;
• Eta;
• Hetta.

Najlepiej przyswajalny przez nasz organizm jest alfa-tokoferol. Dobrze tolerowane są również estry alfa-tokoferolu.

Do produktów spożywczych oraz kosmetyków witamina młodości dodawana jest w postaci estru – octanu alfa-tokoferylu, ponieważ czyste postaci tokoferoli są mało odporne na działanie tlenu, ultrafioletu i chemicznych środków utleniających.

W produktach spożywczych naturalnego pochodzenia występują one w postaci nie zestryfikowanej, czyli czystej. Najbogatszymi źródłami tej witaminy są oleje roślinne, które wykorzystuje się do produkcji tłuszczy cukierniczych, olejów, margaryn, sosów sałatkowych. Najwięcej znaleźć jej można w oleju sojowym oraz oleju z kiełków pszenicy, oleju kukurydzianym i oleju słonecznikowym. Wystarczy jedna stołowa łyżka któregoś z tych olei, aby pokryć ok. połowę zalecanej dziennej dawki spożycia witaminy E.

Toksyczność wywołana przez witaminę młodości możliwa jest tylko w przypadku przyjmowania jej w postaci suplementów, jednak zdarza się to bardzo rzadko. Jest to hiperwitaminoza. Objawami przedawkowania są: zawroty oraz bóle głowy, osłabienie organizmu, osłabienie mięśni, zaburzenia widzenia.

Dużo częściej od przedawkowania tej witaminy spotkać możemy się z jej brakiem, choć jest także bardzo rzadkie. Jest to awitaminoza. Objawy, jakie mogą się pojawić to: osłabienie, rozdrażnienie, zmniejszona zdolność koncentracji, rogowacenie oraz wczesne starzenie się skóry, bezpłodność, niedokrwistość. Istnieje także ryzyko wystąpienia chorób sercowo-naczyniowych.

Gdy spada we krwi poziom witaminy E, mogą pękać czerwone krwinki (hemoliza krwinek). Hemiliozę leczy się za pomocą podawania witaminy E.

Ciało ludzkie w miarę postępu czasu zmniejsza swoją odporność, a co za tym idzie zwiększa się ryzyko infekcji, zakażeń oraz częstotliwość nowotworów. Witamina E działa na poprawę mechanizmów odpornościowych, zapobiega rozwojowi chorób nowotworowych, chorób układu krążenia. Przeciwutleniające działanie tokoferolu zapobiega również uszkodzeniom DNA.

Witamina E związana jest także z przemianą azotową i oddychaniem, bierze udział w przemianie materii, zapobiega utlenianiu witaminy A.

Agnieszka Kasperczyk-Bac